May 2021

14 May 2021

"Мо бо шумоем, мардуми Хатлонзамин!" Ирсоли кӯмакҳо ба сокинони зарардидаи шаҳру ноҳияҳои минтақаи Кӯлоб

Дар доираи роҳнамоиҳо ва ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз номи сокинони вилояти Суғд ба оилаҳои бар асари офатҳои табии рӯзҳои охир зарардидаи шаҳру ноҳияҳои минтақаи Кӯлоби вилояти Хатлон кӯмакҳо расонида шуд.

Кӯмакҳо аз орд, равған, шакар, макарон, биринҷ, картошка, сабзӣ, пиёз, гӯшти гов, гӯшти мурғ, мош, нахӯд, марҷумак, нон, оби нӯшокӣ, кӯрпаву кӯрпача, болишт, рахти хоб, чойник пиёла, обдаста ва дигар ҷиҳози зарурии рӯзгору масолеҳи сохтмонӣ иборат буда, он ба зарардидагон дастрас гардид.

Читать далее

САЙҚАЛИ ДОНИШ ВА МАЛАКАИ ЗАБОНДОНӢ

Дар шароити имрӯза яке аз ҳадафҳои муҳими низоми таҳсилоти олии кишвар, аз ҷумла Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистонро ворид шудан ба фазои байналхалқии таҳсилот ва омода намудани мутахассисони ҷавобгӯ ба талаботи бозори меҳнат ташкил медиҳад. Дар ин самт ба роҳ мондани ҳамкорӣ бо муассисаҳо ва ниҳодҳои илмию таълимии кишварҳои хориҷ муҳим дониста мешавад. Донишгоҳи мо низ дар самтҳои мухталиф ҳамкориҳои самаранок ва манфиатбахшро бо муассисаҳои олии таълимии кишварҳои дигар ба роҳ мондааст. Аз он ҷумла, соли 2019 донишгоҳи мо ҳамкориро дар доираи Барномаи табодули байналмилалии Эразмус + бо Коллеҷи Минтақаи Ҷанубу Шарқии Ирландияи Шимолӣ (Британияи Кабир) ба роҳ монд.

Дар доираи ҳамкорӣ бо Коллеҷи мазкур ректори Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон, профессор М.М.Шарифзода ва ҳамоҳангсози лоиҳа А.Ҷӯраев чунин тасмим гирифтанд, ки бо ҷалби омӯзгори ботаҷрибаи ин муассисаи таълимӣ Деклан Флейнаган курси омӯзишии онлайниро барои омӯзгорони дарсдиҳанда дар гурӯҳҳои академии таҳсилоташон бо забони англисӣ ташкил намоянд.

Албатта, дар шароити имрӯза ба роҳ мондани таҳсилот бо забони англисӣ як қадами хеле муҳим дар самти воридшавӣ ба фазои таҳсилоти ҷаҳонӣ шинохта мешавад. Раёсати донишгоҳ кӯшиш ба харҷ дода истодааст, ки тадриҷан вазъи таҳсилу омӯзиш дар гурӯҳҳои академии бо забони англисӣ беҳтар гардонида шавад. Аз ин рӯ, ин иқдоми раёсати донишгоҳ аз ҷониби мо – омӯзгорони дарсдиҳанда дар гурӯҳҳои забони англисӣ бо хушнудӣ пазируфта шуд, зеро дарвоқеъ, ба таҳким бахшидан ва беҳтар намудани савияи дониши хеш дар самти академии забони англисӣ ниёз доштем. Курси онлайнӣ дар ҳаҷми 40 соат гузаронида шуд, ки қариб 3 моҳ идома ёфт. Воқеан, курси онлайнии баргузоршуда барои мо омӯзгорон дорои аҳамияти назаррасе буд. Зикр намудан зарур аст, ки дар доираи курси мазкур мо танҳо ба омӯзиши забони англисии академӣ маҳдуд нагаштем ва мӯҳтавои курси баргузоршуда хеле фарогир буд. Дар доираи курси онлайнӣ ба ду самти муҳим – навиштани академӣ дар забони англисӣ ва усули фаъоли таълим таваҷҷуҳ карда мешуд. Аз ин рӯ, мо – омӯзгорон на танҳо бо шеваҳои навишти академӣ дар забони англисӣ, балки бо дигар паҳлӯҳои таълиму омӯзиш дар низоми таҳсилоти олӣ шинос гардидем. Зикр намудан зарур аст, ки курси мазкур на танҳо омӯзиши забони англисии академӣ, балки ғолибан курси такмили ихтисоси омӯзгорони таълимдиҳанда бо забони англисӣ буд. Ҳамоҳангсози барнома устод Абдураҳим Ҷӯраев аз аввали шурӯи курси онлайнӣ кӯшиш намуд, ки самти он бештар ба эҳтиёҷоти омӯзгороне, ки фанҳои гуногунро бо забони англисӣ дарс мегӯянд, мувофиқ бошад. Аз ин рӯ, дар ташкили мӯҳтавои курс аз дидгоҳи ниёзҳои омӯзгорон ба паҳлӯҳои мухталифи таълиму омӯзиш дар мактаби олӣ бархӯрд карда шуд.

Хусусан, ба усулҳои педагогӣ ва методикаи таълим таваҷҷуҳи хоса дода мешуд. Дар самти навишти академӣ бо забони англисӣ истифодаи тарҳҳои мухталифи грамматикӣ, дақиқияти навишти матни академӣ, ибораҳо ва иборасозии академӣ, иҷрои машқҳо вобаста ба паҳлӯҳои мухталифи навишти академӣ, ислоҳи матнҳо, калимаву ибораҳои маҷозӣ ва истифодаи онҳо дар навишти академӣ, намунаҳои иқтибосоварӣ, роҳ надодан ба плагиаризм ва дигар мавзӯъҳои муҳим таваҷҷуҳ карда шуд. Дар доираи курси онлайнӣ ҳамчунин усулҳои мухталифи таълим ва масъалаҳои муҳими раванди омӯзиш мавриди баррасӣ қарор дода шуданд. Хусусан, дар доираи курси онлайнӣ ба дидгоҳҳои мубодилавии омӯзиши забон, фалсафаи омӯзиш ва парвариш, тақвияти ангезаи донишҷӯён ба таҳсил, шеваҳои ҷалби донишҷӯён ба омӯзиши фаъол, мусоидат ба ҳамкории донишҷӯён дар таҳсил, интихоби дурусти маводҳо, усулҳои арзёбӣ, баҳогузорӣ ва додани тавсияҳо ба донишҷӯён, намунаҳои баҳогузорӣ ва арзёбии муосир, шеваҳои пайвандӣ миёни хондан ва навиштан, намунаҳои хуби омӯзгорӣ, усулҳои маърӯза намудан бо истифода аз василаҳои мухталифи омӯзишӣ, ташкили кори гурӯҳӣ, омӯзиши лоиҳавӣ ва масъалавӣ, фикрронии интиқодӣ, таҷрибаи бақайдгирии нуктаҳои муҳокимаронӣ аз ҷониби донишҷӯён ва дигар паҳлӯҳои раванди таълиму омӯзиш таваҷҷуҳи хоса дода шуд.

Дар раванди машғулиятҳо аслҳои омӯзиши самаранок ва муносибати мусоидаткунанда ба таҳсил мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Дар умум зикр намудан бамаврид аст, ки паҳлӯҳои мухталифи усулҳои фаъоли таълим ва омӯзиш дар доираи курси онлайнӣ мавриди баррасӣ қарор дода шуданд, ки на танҳо дониши забонӣ, балки ҳамчунин малакаи таълимии омӯзгоронро тақвият бахшид. Дар муҳити курси онлайнӣ, ки аз ҷониби омӯзгори соҳибзабон баргузор карда шуд, мо – омӯзгорон бо ҷиҳатҳои муҳими таълим бо забони англисӣ, истифодаи ибораҳои зарурӣ ҳангоми баргузории машғулият, тарзи маърӯза намудан бо ин забон, омода намудани матнҳои академӣ бо забони англисӣ ва дигар малакаҳои муҳими навишти академӣ ва таълим ошно гардидем.

Агарчанде дар рӯзҳои аввали машғулият, бинобар сабабҳои техникӣ ва таҷрибаи кофӣ надоштан дар онлайн‐курсҳо мо ба мушкилоти муайян мувоҷеҳ гардидем, аммо тадриҷан ба муҳити курси онлайнӣ одат кардем. Аз ин рӯ, бо иштирок намудан дар курси мазкур мо бо таҷрибаи баргузории онлайн‐машғулиятҳо низ шинос гардидем. Албатта, ин як таҷрибаи хеле муҳим мебошад, ки ба мо дар оянда имкон медиҳад, дар чорабиниҳои мухталифи сатҳи байналхалқӣ иштирок ва маърӯза намоем. Таҷрибаи андӯхта аз ин курси онлайнӣ қадами муҳиме барои ворид шудан ба фазои ҷаҳонии таҳсилот мебошад. Ҷиҳати дигари муҳими ин курси онлайнӣ аз он иборат буд, ки омӯзгор Деклан Флейнаган маводи зиёди таълимиро ба мо пешниҳод намуд, ки барои дар минбаъда такмил бахшидани забони англисии академӣ ва беҳтар намудани усули таълим дар мактаби олӣ зарур мебошанд. Маводи пешниҳодшуда ҳамчунин, барои донишҷӯёни мо, ки дар гурӯҳҳои таҳсилоташ бо забони англисӣ таълим мегиранд, метавонад муфид бошад.

Аз натиҷаҳои курси омӯхташуда мо – омӯзгорон он ҷиҳатро дарк намудем, ки дар муҳити таҳсилоти олӣ роҳи якнавохти таълим ва омӯзиш чандон самаранок нест ва нахоҳад буд. Омӯзиши курси мазкур ба мо имкон дод, ки бори дигар перомуни ҷиҳатҳои мухталифи раванди таълим дар муассисаҳои олӣ биандешем.

Шарофиддин СОЛИЕВ,
муаллими калони кафедраи сиёсатшиносии Донишгоҳи
давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон

Читать далее

ТАБИАТ - ОМЎЗГОР ВА МУРАББИИ ҶОМЕА

Инсон муъҷизаи олитарини табиат маҳсуб ёфта, ҳаёти ӯ бо табиат тавъам аст. Дар аввалҳо муносибати инсон бо табиат хусусияти истеъмолӣ дошт, алҳол давраи гузариш ба фарҳанги экологӣ фаро расидааст. Ҳифзи табиат ҳаёти ояндаи насли муосир ва кулли организмҳои зиндаи сайёраро тақозо менамояд. Бинобар ин, давраҳои охири асри ХХ ва оғози асри ХХI давраи хеле муҳиму мураккаби ташаккули муносибати ғамхорона ба табиатро дар бар мегирад ва фарҳанги экологии фарди алоҳида ва ҷомеа дар умум муҳимияти хосаро касб менамояд.

Фарҳанги экологӣ заминаи боэътимоди ташаккули маърифати экологии аҳолӣ дар замони муосир буда, дар нигоҳдошти захираҳои табиӣ ва таъмини истифодаи оқилонаи онҳо мавқеи ҳалкунандаро дорост. Тағйирёбии асосҳои муносибати инсон ба табиат инъикосгари фарҳанги экологии ҷомеа буда, аз хусусиятҳои таркибие иборат аст, ки давоми таҳқиқот муайян гардидаанд.

Ҳамоҳангсозии ҳаёти инсон бо табиат новобаста аз муфидӣ, дасткашӣ аз сохтори иерархии олам ва фаҳмиши узвҳои низоми ягона будани онҳо, таъсири мутақобилаи инсон ва табиат бо қонеъсозии талаботи кулли ҷамоаҳои табиӣ, халалдор насохтани мувозинаи табиӣ ва ғайра сатҳу сифати фарҳанги экологиро нишон медиҳанд. Риояи ҳатмии шартҳои асосии ҳифзи табиат дар шакли тарбия ва тартиботи оммавӣ самти асосии ташаккули фарҳанги экологӣ мебошад. Паҳннамоии маълумоти экологӣ байни табақаҳои мухталифи ҷомеа бояд самтҳои серҷабҳаро дарбар гирифта бошад.

Хусусан, таъмини дастрасии бевоситаи аҳолӣ ба махзани маълумот оид ба вазъи муҳити зист, нишондодҳои сифатӣ, тағйирёбии онҳо бо муайян кардани сабабу оқибатҳо, нашри адабиёти ҷолиби диққат дар равияи рангорангӣ вобаста ба синну сол, сатҳи маълумот ва ғайра хеле муҳим буда, таъмини меъёрҳои ҳуқуқии бехатарии ҳаётро ифода менамояд. Масъалаи маърифати экологии аҳолӣ дар сиёсати экологии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон самти асосӣ маҳсуб ёфта, баҳри таъмини ташаккули маърифати экологӣ дар даврони Истиқлолияти давлатӣ тадбирҳои сершумор амалӣ шудаанд. Таҳия ва татбиқи барномаҳои давлатии комплексии рушди тарбия ва маърифати экологии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2001‐2010 ва то давраи соли 2020 имкон фароҳам овард, ки дар сатҳи муассисаҳои томактабӣ, миёнаи умумӣ, миёнаи махсус ва таҳсилоти олӣ омӯзиши муаммоҳои ҳифзи табиат тавассути ҷорӣ намудани фанҳои мухталифи ҳатмӣ ба роҳ монда шавад. Эҳтимол меравад, ки дар муҳлати наздик дар самти рушди фарҳанги экологӣ ҳамчун ҷузъи таркибии маърифати экологии аҳолӣ Барномаи давлатии махсус қабул мегардад, ки заминаи боэътимоди рушди тарбияи экологӣ шуда метавонад. Зеро, тарбия ва фарҳанги экологии аҳолӣ ҳалқаҳои занҷирии маърифати экологӣ буда, барои ташаккули шахсиятҳои табиатдӯст хеле зарур ва муҳим ба шумор меравад.

Аслан, мебояд дарк намуд, ки фарҳанги экологӣ марҳалаи олии экологикунонии шуур мебошад ва алоқаманд ба сатҳи малакаи муносибати ҷомеа ба табиат аст. Табодули андешаи инсон ба табиат, яъне гузариш аз фаҳмиши манбаи моддӣ будани табиат ба фаҳмиши манбаи маънавӣ дар заминаи ҳамоҳангсозии раванди рушди табиат ва башарият ғояҳои мафкуравӣ маҳсуб меёбад. Дар ин радиф метавон зикр намуд, ки моҳияти маърифати экологӣ бо мутаносибии шуур–тафаккур–дониш–фаъолият инъикоси воқеӣ ёфта бошанд, низоми арзиш–муносибат–ахлоқ–масъулият асоси тарбияи экологиро инъикос медиҳад.

Зеро дар натиҷаи таъсири мақсаднок ба рӯҳу маънавияти шахс тарбияи экологӣ ҷараён гирифта, дар умум ба ташаккули сатҳи муайяни фарҳанги экологӣ мусоидат менамояд. Боиси тазаккур аст, ки ташаккули фарҳанги экологӣ дар натиҷаи тарбияи экологӣ раванди мураккаби муттасил буда, ба омилҳои сершумори маънавӣ рӯҳӣ ва физиологӣ такя менамояд. Масалан, гузоштани хиштҳои аввали таҳкурсии тарбияи экологӣ дар кӯдакистонҳо ва муассисаҳои томактабӣ пойдевори дониши экологӣ дар синфҳои ибтидоӣ мешавад. Чунин замина бо инкишофи рӯҳӣ ҷисмонии кӯдак ва таҷрибаҳои шахсии ӯ дар асоси мушоҳидаҳои муҳити атроф тавъам буда, мебояд бо таҳлили волидайн, омӯзгор сурат гирад ва ҳисси кунҷкобии кӯдак пурра қонеъ шавад. Дар ин раванд масъулияти омӯзгор ё худ мураббӣ хеле баланд аст ва ӯ мебояд ҳамеша дар ҷустуҷӯи роҳҳои самараноки таълим ва тарбияи экологӣ бошад, ки дар ниҳоди кӯдак бедор намудани ҳисси табиатдӯстиро имконпазир гардонад. Ташаккули фарҳанги экологӣ бо тарбияи экологии кӯдак тавассути кашидани расми гулу барг, расми момохолаку шабпарак ва ғайра дар ин раванд муҳим мебошад. Аниқ, ки ташаккули фаҳмиши аҳамияти барг дар ҳаёти растанӣ кӯдакро аз кандани барг бозмедорад ва ӯ танҳо дар фасли тирамоҳ ба барги афтодаи наботот, чун объекти зебоӣ, лекин ғайризинда назар мекунад. Аллакай кӯдак ба шинонидани дарахт, нигоҳубину парвариши гулу буттаҳои хонагӣ шавқ пайдо менамояд. Кӯдаке, ки бо дастони худ гуле парвариш кардааст, ҳеҷ гоҳ гули кӯчаву хиёбонҳоро намеканад ва баръакс, дар нашъунамо ва гулпӯш намудани мавзеъҳои ҷамъиятӣ талош менамояд. Исбот шудааст, ки тарбияи экологии кӯдак аз давраи аввали инкишоф боиси рушди зебоипарастӣ ва қадрдонии заҳмати дигар фард мешавад. Яъне, метавон қайд намуд, ки тарбияи экологӣ ҷузъи муҳими ташаккули кӯдак дар рӯҳияи ватандӯстӣ, ҳифзи зебоӣ ё худ фарҳанги инфиродии кӯдак мешавад.

Фаҳмидан ва донистани асрори табиат тавассути иштироки бевоситаи кӯдак дар ин раванд имкон медиҳад, ки дар ӯ тасаввуроти комил оид ба мавҷудоти зиндаи олам ташаккул меёбад. Хусусан, дар зинаҳои минбаъдаи таҳсилот рушди тарбияи экологии кӯдак боиси ташаккули сатҳи баланди фарҳанги экологӣ ва ба воя расидани фарди табиатдӯсти соҳибфарҳанг мегардад. Тарбияи экологӣ якҷоя бо пайдо намудани муносибати некӣ, меҳрубонӣ нисбат ба намояндагони олами ҳайвонот ва наботот барои ташаккули фарҳанги инсонӣ, аз он ҷумла фарҳанги экологӣ мусоидат менамояд. Ҷоиз ба қайд аст, ки раванди тарбияи экологӣ аз давраи хурдсолӣ то балоғат ва шаҳрвандии комилҳуқуқӣ мебояд муттасил ҷараён ёбад. Зеро, канда шудани ҳалқае аз ин занҷир боиси номукаммалии фарҳанги экологӣ ё худ пайдо гаштани рӯҳияи бепарвоӣ, бефарқӣ ба табиат шуда, дар оянда рафтору муносибати фард ба табиат эҳтиёткорона набошад. Барои ин, хусусан дар муассисаҳои томактабӣ ва синфҳои ибтидоии муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ мебояд алоқамандии намояндагони олами набототу ҳайвонот, манзили истиқоматӣ, мактаб, ҳавлӣ, маҳалла, деҳа ҳам дар ҳолати алоҳидагӣ ва ҳам дар ҳамбастагӣ мавриди омӯзиш қарор дода шавад.

Алалхусус, таъмини алоқаи муассир бо экосистемаҳои муҳити зисти худи кӯдак, унсурҳои муҳити иҷтимоӣ дар алоқамандӣ бо табиат хеле муҳим аст. Зеро фарде, ки дорои тарбияи экологӣ мебошаду сатҳи баланди фарҳанги экологиаш ташаккул ёфтааст, дар оянда шахсияти ғамхори ҷомеа ба воя расида, ба масоили экологии ҷомеа бефарқ буда наметавонад. Ӯ, ки худ фарҳанги экологии баланд дорад, ҷиҳати риояи талаботи башардӯстона ба истифодабарии сарватҳои табиат ва узвҳои дигари ҷомеа саҳмгузор мешавад. Хусусан, ташкили ҳизбу ҳаракатҳои экологӣ ва амалинамоии тадбирҳои пешгирии ифлосшавии обу ҳаво, муомилоти оқилона бо партовҳои маишию саноатӣ ва дигар падидаҳои номусоиди ҷомеа меъёри ҳамарӯзаи фарди соҳибфарҳанг баҳри ҳифзи табиат ва саломатии аҳолӣ мегардад.

Зеро, ҳамтаъсирии инсон, ҷомеа ва муҳит меъёри интегралии замони муосир ва оянда маҳсуб меёбад. Фарҳанги экологӣ ба саломатии аҳолӣ натанҳо аз нуқтаи назари набудани беморӣ ва шикастҳо, балки бо ҳолати беҳбудии ҷисмонӣ, ақлӣ, шуур ва иҷтимоӣ нигоҳ карданро тақозо менамояд. Чунки имрӯзҳо дар раванди муосири ҷаҳонишавӣ бо сабаби норасоии фарҳанги экологӣ қисме аз ҷомеа шиорҳои ҳифзитабиатиро ба сифати ниқоби тавоно истифода намуда, ба фаъолияти иқтисодии баъзе намудҳои истеҳсолот (истифодаи неруи атомӣ) ва фаъолияти истеҳсолии корхонаҳои азими саноатӣ муқовимати шадид нишон дода, боиси коҳишёбии иқтисодиёт ва ноустувории давлатдорӣ ҳам шуда истодаанд.

Ҳол он, ки мебоист фарҳанги экологии фарди алоҳида ба ташаккули фарҳанги экологии ҷомеа мусоидат намуда, дар заминаи ташаккули фарҳанги аслӣ барои беҳбудии ҳам табиат ва ҳам ҷомеа мусоидат намояд.

Табиат барои ҳар як фарди алоҳида ва умуман, ҷомеа ҳам омӯзгору ҳам мураббӣ мебошад. Бояд ҳамаи неруи ҷомеа баҳри тарбияи экологӣ ва дар ин замина баҳри ташаккул ва рушди фарҳанги экологӣ равона карда шавад. Пойдевори мустаҳками фарҳанги экологӣ барои ташаккулу пойдории маърифати экологии аҳолӣ мусоидат менамояд. Итминон аст, ки танҳо болошавии маърифати экологии аҳолӣ инқирози табиатро бозмедорад ва истифодаи оқилонаю самараноки захираҳои табииро ба нафъи ҷомеа таъмин менамояд. Зеро инсоният ҳамеша бояд дар хотир нигоҳ дорад, ки “Табиат на мероси ниёгон бар мост, балки мо табиатро аз фарзандони худ ба қарз гирифтаем”.

Ф.ОЧИЛОВА, дотсент, номзади илмҳои биологӣ,
И.ШАРИФХӮҶАЕВ, донишҷӯи курси 5‐уми факултети геоэкологияи МДТ
«Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»

Читать далее

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Шавкат Мирзиёев суҳбати телефонӣ анҷом доданд

Дирӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон муҳтарам Шавкат Мирзиёев суҳбати телефонӣ доир намуданд.

Дар ҷараёни суҳбат роҳбарони ду давлат дар фазои дӯстӣ ба муносибати фарорасии иди мубораки Фитр бо таманниёти некӯаҳволӣ, сулҳу субот ва шукуфоӣ унвонии мардумони Тоҷикистон ва Ӯзбекистон мубодилаи табрикоти самимӣ намуданд.

Читать далее

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо раиси ноҳияи Вахши вилояти Хатлон суҳбати телефонӣ анҷом доданд

Дирӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо раиси ноҳияи Вахши вилояти Хатлон Қурбоналӣ Юсупов суҳбати телефонӣ анҷом доданд.

Раиси ноҳияи Вахш ба Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон доир ба тадбирҳои бартарафсозии оқибатҳои офатҳои табиӣ ҳисобот дод.

Читать далее

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон Қосим-Жомарт Токаев суҳбати телефонӣ анҷом доданд

Дирӯз байни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон муҳтарам Қосим-Жомарт Токаев суҳбати телефонӣ доир гардид.

Дар оғози суҳбат ҷонибҳо ба муносибати  фарорасии Иди мубораки Фитр мубодилаи табрикоти гарм намуда,  ба мардумони ду кишвар некӯаҳволӣ ва сулҳу шукуфоӣ орзу карданд.

Читать далее

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Қоҳир Расулзода ва Раиси вилояти Хатлон Қурбон Ҳакимзода суҳбати телефонӣ анҷом доданд

Cубҳи дирӯз ба Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Сарвазири мамлакат Қоҳир Расулзода ва раиси вилояти Хатлон Қурбон Ҳакимзода оид ба ҳолати воқеии мавзеъҳои бар асари офати табиӣ зарардидаи шаҳру ноҳияҳои вилояти Хатлон ҳисобот доданд.

Тавре иттилоъ дода шуд, 11 майи соли 2021 дар натиҷаи бориши зиёд ва омадани сел дар як қатор шаҳру ноҳияҳои вилояти Хатлон манзилҳои истиқоматии сокинони шаҳру ноҳияҳо хароб гардида, роҳҳои автомобилгард ва дигар иншооти муҳими хоҷагии халқ зарар дидаанд.

Читать далее

13 May 2021

Раҷаббой Аҳмадзода сокинони вилоятро ба муносибати Иди саиди Фитр табрик намуд

Субҳи рӯзи 13 май Раиси вилояти Суғд Раҷаббой Аҳмадзода ба масҷиди марказии ба номи Шайх Муслиҳиддини маркази вилоят ташриф оварда, кулли сокинони вилояти Суғдро ба муносибати Иди саиди Фитр табрик гуфт.

Зимни ироаи паёми табрикии худ Раиси вилоят Раҷаббой Аҳмадзода қайд кард, ки Иди саиди Фитр ҳамасола дар кишвари соҳибистиқлоли мо бо ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва шарофати озодиву соҳибистиқлолии Ватани маҳбубамон таҷлил мегардад.

Читать далее

Ба 316 нафар аробачаҳои маъюбӣ супорида шуд

Бо дастгирии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар арафаи Иди саиди Фитр ба 316 нафар сокинони ниёзманди вилоят аробачаҳои нави маъюбӣ эҳдо карда шуд.

Туҳфаҳои Пешвои миллатро Раиси вилояти Суғд Раҷаббой Аҳмадзода, муовини Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳалимзод Абдураҳмон Достӣ ва муовини вазири тандурстӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ Ғафурҷон Насимзода ба шахсони эҳтиёҷманд супориданд.

Читать далее

12 May 2021

ОЗАРАХШ: ШЕЪРИ ЛОИҚ ДАР НАБЗИ МИЛЛАТ МЕТАПАД

Ба истиқболи 80-солагии Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ

Соли 2021 воқеан, соли таърихист, соли арҷгузориҳо, соли пур аз ифтихори миллӣ! Дар баробари омодагиҳо ба тантанаи бошукӯҳи 30-солагии  Истиқлолияти давлатӣ мо чанд ҷашнҳои бошукӯҳ дорем, ки 110-солагии зодрӯзи Қаҳрамони Тоҷикистон, Шоири халқии Тоҷикистон Мирзо Турсунзода ва 80-солагии Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ аз ин шумор мебошанд.

 Ба истиқболи 80-солагии зодрӯзи Шоири халқии Тоҷикистон Лоиқ Шералӣ суҳбате доштем бо Шоири халкии Тоҷикистон Толиб Карими Озарахш, ки фишурдаи суҳбату хотиротро манзури хонандагони  рӯзномаи «Ҳақиқати Суғд» менамоем.

-Ҷашни 80-солагии зодрӯзи абарустодро бароятон муборакбод мегӯем лутфан бигӯед, ки  номи Лоиқ дар зиндагии Шумо нақше дошт?

  -Ташаккур барои Шумо низ муборак! Барои Ватан, барои миллат муборак бод.

Исми Лоиқ дар зиндагии ман мисли он аст, ки Лоиқ  дар адабиёти муосири тоҷик ва ҷаҳон мавқеъ дорад. Лоиқ шоирест, ки исмашро ба забон мегиред ва як адабиётро ба ёд меоред. Дар қатори беҳтарин шоиру нависандагони адабиёти ҷаҳон.

Дар ҳаёти шахсиам монанди исми Мирзо Турсунзода, Боқӣ Раҳимзода, Мирсаид Миршакар, Қутбӣ Киром, Мастон ШералӣУбайд Раҷаб, ки мо аз кӯдакӣ бо номи онҳо ошноем ва ҳамеша орзуи диданашро доштем, азиз аст. Аз кӯдакӣ орзу доштем, ки устод Лоиқро бубинем, ба дидорашон бирасем.

Аввалин вохӯрие, ки бо устод доштам, замоне сурат гирифт, ки бо падарам менишастем ва аз радиои ҷумҳурӣ садои гирояшон мерафт, ки аз «Хонаи дил»-ашон ғазал мехонданд. Вақте ғазал ба поён расид, падарам сӯям нигаристанду гуфтанд: «бачам, ман орзу дорам, ки ту ҳам замоне  аз тариқи радиои ҷумҳурӣ шеърҳоятро монанди Лоиқ бихонӣ». Бояд бигӯям, ки ман аввалин шеъргунаҳоямро он замон танҳо ба падарам  нишон медодам. Ин нахустин мулоқоти ман бо устод Лоиқ буд.

Замони донишҷӯӣ барои  маҷаллаи «Садои Шарқ» ду шеър бурдам назди устод Гулназар. Он кас мудири бахши назми маҷалла буданд. Шеърҳоро гирифтанд ва ба номам нигаристанду гуфтанд: Толиб Каримов чи қадар номат барҷаста, агар Толиб Карим шавад ва «ов»-ашро хат заданд.

Яке аз ду шеърро хуш истиқбол намуданд ва гуфтанд, ки онро нашр хоҳанд кард. Он шеър  «Беди маҷнун» ном дошт. Пас аз ҳафтае ҳанӯз шеър нашр нашуда, дар як маҳфили донишгоҳӣ устод Гулназар маро дида гуфтанд:

-Толиб, шеъратро ба устод Лоиқ пешниҳод намудам, хуш қабул карданд.

Хуш пазируфтани шеърам аз ҷониби Лоиқ барои ман хеле давлати бузург буд ва ин дидори дувуми ман бо устод буд.

Албатта, баъдан дар маҳфилҳо устодро зиёд медидам ва соядасташонро ба китобҳояшон мегирифтам, аммо ҷасорати суҳбат карданро надоштам.

Дидори рӯ ба рӯ  бо устод дар арафаи  туйи хонадоршавии мо сурат гирифтааст.  Он касро ба туй даъват кардем ва Лоиқ  аз Душанбе ба Хуҷанд ба туйи мо  омаданд.

-Устод дар ҳамин маврид мехоҳам аз Шумо пурсон шавам, ки дар бастани паймони муҳаббат бо Фарзона устод Лоиқ чӣ нақше доранд? Мегӯянд, ки ба ин иттиҳод Лоиқ мусоидат кардаанд, то куҷо ин ҳарфҳо ҳақиқат доранд?      

- Устод Лоиқ падари маънавӣ ва устоди рӯ ба рӯи Фарзона буданд.

-Устод, дар ин ҷо як суоли дигар пайдо мешавад, ки  Шумо ва Фарзона  бо ҳам чӣ тур  ошно шудед, кай қарор додед, ки риштаи муҳаббатро ҷовидони пайванд занед?

- Мо тавассути саҳифаи рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» бо ҳам вохӯрдем (механданд). Шеъри Фарзона дар ин ҷарида нашр шуд ва ин  аввалин ошноии ман бо исми ӯ буд.  Сипас дар машварати адибони ҷавони ҷумҳурӣ бо ҳам ошно шудем.  Мо дар бағали шеъру адабиёт бо ҳам омадем.

Пеш аз хонадоршавӣ,   албатта, маслиҳати устодро гирифтаанд. Баъдан устод гуфтанд, ки ман бовар доштам, ки ин интихоб беҳтарин аст.

Лоиқ дар туйи арӯсии мо садри маҳфил буданд, суҳбатҳову шеърхонӣ ва рақси Лоиқонаашон дар ёдҳо ҷовидонӣ мондааст.

Суҳбати мо ҳамчун шогирд ва устод хеле ҷиддӣ мегузашт мо фосиларо хеле нигаҳ медоштем, воқеан хоксор, бошаҳомат ва бузург буданд. Ҷуръати шеър хондан, ҳатто суҳбат намудан кам буд. Бештари о ман аз устод меомӯхтам, аз суҳбатҳояшон, аз  мактаби шоирӣ  дарс мегирифтам.

-Дар ин робита мегуфтед, ки ҳамчун шоир ва шахсият устод Лоиқ дар Шумо чӣ чизеро тағйир доданд?

- Устод натанҳо дар ман, балки дар адабиёти тоҷик тозакориҳо оварданд. Агар падидаҳои  шеъри муосиру модерн аз устод Айнӣ оғоз шуда, бо навиштаҳои  Абулқосим Лоҳутиву Мирзо Турсунзода ва сипас Аминҷон Шукӯҳиву Қутби Киром зина ба зина рушд ёфта бошад, инқилобро ба шеъри муосири мо устод Лоиқ оварданд.

Ман аз хурдӣ  хеле зиёд шеърашонро аз ёд медонистам ва бисёр сурудҳоямро эҷодиёти эшон мехондам. Албатта, ин муҳаббат ва ошноӣ ба шеърам, ба худам таъсиргузор буд. Вақте ба сафари ҳунарӣ бо ансамбли «Наврӯз»-и донишгоҳ ба Кобул рафтем, шеърҳои Лоиқ, ки ман онҳоро бо оҳанг сароидам, истиқболи гарм ёфт. Ровии консерт Амон Ашкрез ба ашъори Лоиқ дил баст ва дар оғози ҳар як  консерт як ғазали устод Лоиқро аз «Хонаи дил», ки барояш ҳадя намуда будам, мехонд. Мардуми Афғонистон бо шуру шавқи зиёд ин ғазалҳоро истиқбол менамуданд. Ин муҳаббат ва самимияти мардум ба ашъори шоири тоҷик, воқеан, дар замони Шӯравӣ аз шаҳомати ҳунари шоири мо дарак медод, ки ин ҳам бароям дарс буд.

Лоиқ Шералӣ бо шеърашон дар руҳу ҷони ман пайванд шуданд. Нафаси тозаи шеъри муосир, ки аз ҷониби Лоиқ мевазид, бароям илҳомбахш буд. Воқеан сабки хуросонӣ, ки ҳазорсолаҳои таърихро паси сар кардааст дар шеъри Лоиқ боз ҳам ҷилои нав пайдо кард. Устод  пайванде буданд аз Рӯдакӣ то имрӯз. Устод хоса дилдодаи  ашъори Соиб буданд. Маснавии Мавлоно Румиро мушикофона мехонданду муаррифгари «Девони Шамс» буданд. Гавҳаршинос буданд. ҳамеша ҳамроҳашон дафтарчаи луғат доштанд, ҳар воҷаи наверо, ки мешуниданд, ҳатман қайд мекарданд.  Дар густаришу такомули забони тоҷикӣ саҳми беандоза доштанд, корҳои зиёде дар навсозии забон карданд. Воҷаҳои нав  сохтанд, қадам ба қадам зиндагишон шоирона буд. Шеърашон ҳам самимӣ буд, ин аст, ки ба муҳаббат ва садоқати мардум сазовор шуданд.

-Шумо аз гавҳаршиносии устод ёд кардед, дар ин робита мехостам дар мавриди хайрхоҳии Лоиқ нисбат ба истеъдодҳои ҷавон, тарбияи шогирдон ва мактаби устод пурсон шавам. Андешаи Шумо ба ин мавзӯъ чигуна аст?  

-Мутаассифона, инсон дар замонаш намефаҳмад, аммо баъди устод Лоиқ ман сахт дарк кардам, ки мо дар адабиёт бепадар мондем. Устод бо вуҷуди сахтгир будан ба ҷавонон хайрхоҳ буданд. Гапи дурӯғ надоштанд. Агар  шеър суст бошад, рӯирост изҳор медоштанд. Имрӯз дар даргоҳи шеър рӯбинии зиёд аст.

Албатта, далели гаваршиносиашон муаррифии Фарзона, Сиёвушу Суруш барин соҳибистеъдодҳо ба адбиёти тоҷик  мебошад. Устод Лоиқ ҷавҳари пургуҳари ин ҷавононро дида тавонистанд.

Дуои устод баҳри ман низ дар ин ҷода бисёр мададгор аст. Ёд дорам ғазали «Хез модар, ки мусофирписарат омадааст»-ро хеле хуб ва бо эҳсос қабул карданд ва гуфтанд, ки баъди ин бояд сурудаҳои ман ҷиддӣ ва дар сатҳи аз ин боло бошанд. ҳар бор Хуҷанд меомаданд аз фурсат истифода карда, ҳангоми ҳамроҳ қадам задан ё дар мошин барояшон шеър мехондам. Бояд бигӯям, ки ба шеърхонӣ ҷалб кардани устод осон набуд. Аммо ман нози шогирдона мекардам, магнитафонро мегузоштаму устодро хоҳиш мекардам то шеър хонанд, хушбахтона, он сабтҳо, садоҳоро дорам, ки бароям ганҷинаи бебаҳоянд.

Боре устод аз Душанбе китоб оварданд. Солҳои аввали истиқлол буд. «Фарёди бефарёдрас» 50 дона. Гуфтанд бачам инҳоро мефурӯшем. Нақл карданд, ки «дар замони шӯравӣ ҳам дар Душанбе, ҳам дар Москва  аз шоирони пулдортарин ман будам. ҳар бор Маскав мерафтам, аз ягон нашриёт ҳаққи қалами китобамро мегирифтам ва пули калон ҳам медоданд».

«Аз китоб фурӯхтан шарм надор, аммо ба одамони суханшинос, ба онҳое, ки суханро қадр мекунанд, деҳ».

 Маблағи китобҳоро дӯстам, соҳибкор Ёрмалики Қайюмзод пардохт ва мо он китобҳоро ба ҳаводорони ашъори Лоиқ ҳадя кардем.

- Охирин дидоратон бо устод, аз он рӯз  чӣ хотироте доред?

 -Воқеан ёд овардани охирин дидор бароям сахт аст. Ҷашни вилояти Ленинобод буд. Як гурӯҳ адибон ба ин тантана омада буданд. Устод саломатиашон камтар ноҷӯр набуд, бинобарин ба чораббинӣ рафта натавонистанд. Дар осоишгоҳи шаҳри Гулистон буданд.  Ман то субҳ пеши устод будам. То дамидани субҳ ҳамроҳ суҳбат доштем. ҳамон шаб тамоми саргузашти хешро бароям нақл карданд ва баъд маълум шуд, ки саргузашташонро ба чанд нафари наздикашон низ нақл карда будаанд, зеро он хотирот қисм-қисм нашр шуд.

ҳамон шаб дар мавриди адабиёт ҳам маслиҳатҳошона гуфта буданд. Гуфтанд, адабиётро маҳалгаро накунед, адабиётро лаҳҷагӣ насозед.

 «Агар  ту бо ҷодаи шеър рафтанӣ ҳастӣ аз ёдат набарор, забони мо забони Рӯдакӣ аст. забони Садриддин Айнӣ аст, забони Турсунзода аст. ҳаргиз бо шева шеър нагӯй».

Аммо, мутаасифона, имрӯз мебинем, ки сурудҳои мо шевагӣ шудааст, забони рекломҳо шевагӣ аст. Дар Хуҷанду Хатлону Душанбе ҳама ба шеваи хеш реклом омода мекунанд. Мо дар ин самт бояд хеле кор кунем.

 Он шаб як байт ҳам гуфтанду илова карданд:

 -Писарам, инро навис, ин байти санги мазори ман.  Ман ба Ромиш ҳам гуфтам, ки ин байтро дар компютераш сабт кунад.

 Он байт чунин буд:

Дар рӯи ҷаҳон намонд маъман,

Эй гӯр, дуруд бодат аз ман!

Гуфтам:- устод Шумо чаро аз байти санги мазор сухан мегӯед. Охир, соли оянда 60-солагиатонро ҷашн мегирем.

Воқеан шогирдону пайвандон  ва ҳаводорони бешумори устод маслиҳат намуда буданд, ки дар ҷашни 60-солагӣ дар варзишгоҳи шаҳри Душанбе шаст дег ош мемонем ва тамоми ҳаводорони Лоиқро ба ин тантана даъват мекунем.

Аммо он шаб устод байти санги мазор гуфтанд.

ҳамон шаб соатҳои бисту се буд, ки овозхони маҳбуби кишвар Афзалшоҳ Шодиев омада бо шодмонӣ гуфтанд «Устод, номи Ленинобод Суғд шуд, муборак бод». Шодиҳои устодро канор набуд, ки таклифашон амалӣ гардида

Баъди як ҳафта бо бону Фарзона  ба Қазоқистон сафар доштем. Дар он ҷо шунидем, ки устод Лоиқ сахт беморанд. Омадем,  то ба дидорашон бирасем, вале худи ҳамон шаб хабари марги устодро шунидем.

- Устод мутмаинем, ки номи Лоиқ дар адабиёти тоҷик ва дар дили мардуми Тоҷикистон ҷовидонист ва шуҳрати шоири миллат рӯз афзун.

-Бале, ҳамин тавр аст, бубинед чӣ қадар маҳбубияти шоир сол аз сол афзун мешавад, китобҳои шоир ҳазорҳо маротиба бознашр шуданду мешаванд, шуҳраташ миёни форсизабонон низ фузуда.

Ёдам меояд вақте бо Фарзона дар шаҳри Лондони Британияи Кабир будем, як оилаи эронӣ моро ба меҳмонӣ даъват кард ва дар он маҳфил аз устод Лоиқ зиёд таъриф карданд.  Ин оила шарафи ҳамсуҳбат шудан бо устодро доштаанд. Соҳибхоназан бароямон як хотироти хешро нақл кард:

-Лоиқро ба меҳмонӣ даъват карда будем, хеле суҳбати зебову қашанге доштанд. Ман гуфтам-устод ин қадар забони зебои форсиро аз куҷо омӯхтед?

Он кас ҷавоб доданд:

-Аз модарам!

Воқеан, устод Лоиқ посдорандаи забони модарӣ буданд ва ҳастанд. Шеърашон ҳар субҳ бароямон паёму саломи нав мегӯяд ва хоҳад гуфт. Воқеан шеъри Лоиқ дар набзи миллат метапад.

-Ташаккур устод барои суҳбати самимӣ ва хотироти рангин!

-Саломат бошед, бонуҷон!

Сурайё ҲАКИМОВА,

«Ҳақиқати Суғд»

Читать далее