07 October 2019

Артиш мактаби мардонагиву шуҷоатмандист! - мегӯянд ҷавононе, ки ихтиёран ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи кишвар раҳсипор шуданд

Мусаллам аст, ки хизмати Модар – Ватан қарзи фарзандии ҳар як ҷавонмард ба ҳисоб меравад. Сол аз сол ҷавононе, ки ихтиёран ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ мепайванданд, зиёд гардида истодааст. Ҳукумати мамлакат ҷиҳати боз ҳам рушд додан ва фароҳам овардани шароити созгор барои сарбозону афсарони шуҷои Ватан пайваста тадбирҳои судманд амалӣ менамояд.

Ҳангоми суҳбат масъулияти ватандӯстиву хештаншиносиии чунин ҷавонон барало эҳсос мегардид.

Даъватшаванда аз шаҳри Конибодом Сорбон Ашӯров зимни суҳбат гуфт, ки хизмат дар сафи Артиши миллӣ вазифаи ҳар як ҷавони ватандӯсту меҳанпараст аст. Ғамхориҳои Пешвои миллат барои мо, ҷавонон барало мушоҳида мешаванд.

Банда ифтихор аз он дорам, ки дар қатори ин ихтиёриёни шуҷоъ ба хизмати Модар - Ватан рафта истодаам.

- Ман аз номи худ ва аз номи тамоми ихтиёриёни шуҷоъ ваъда медиҳам, ки содиқона ба Ватан хизмат намуда, бо сари баланд ба назди падару модар бармегардам.

Ҳамчунин, серҷант Исломхон Ҳомидов, ки имрӯз дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи кишвар адои хизмат дорад, қайд намуд, ки ҳифзи марзу буми кишвар яке аз вазифаҳои муҳимтарини ҳар як сокини мамлакат маҳсуб меёбад. Ҳадаф аз даъвати ҷавонон ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ пурзӯр намудани иқтидори мудофиавии кишвар, ҳифзу ҳимояи марзу буми Ватан ва баланд бардоштани донишу малакаи ҷавонон мебошад.

- Имрӯз шароит дар қисмҳои низомӣ хуб буда, мо ягон камбудӣ надорем. Бовар дорам, ки ин ихтиёриёни шуҷоъ низ қарзи фарзандии худ, яъне хизмати Ватан - Модарро сарбаландона иҷро хоҳанд кард, - иброз намуд номбурда.

Фарҳод Дадозода, падари даъватшавандаи ихтиёрӣ сафарбар шудани ҷавононро ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ боиси ифтихор ва сарбаландии падарону модарон маънидод намуд ва бо боварӣ гуфт, ки ин ҷавонони тавоно марзу буми кишварро чун гавҳараки чашм ҳифз хоҳанд кард.

Даъватшаванда аз ноҳияи Айнӣ Шоҳрух Элмирзоев, ки баъди хатми донишгоҳ ихтиёран барои адои хизмати Ватан ҳозир шудааст, оид ба ғамхориҳои бевоситаи Асосгузори сулу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сухан гуфта, қайд кард, ки хизмати Ватан - Модарро сарбаландона ба анҷом расонида, ба назди падару модар бармегардад.

- Ватан азизтарин неъмат барои фарзандони миллат аст. Онро касе аз таҳти дил ва мағз андар мағзи ҷон дӯст дошта метавонад, ки ифтихори баланди ватандӯстӣ дошта бошад. Имрӯз хурсандии волидон, ки фарзандони худро ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи ҷумҳурӣ гусел карда истодаанд, ҳадду канор надорад. Мо фахр аз он дорем, ки фарзандони мо дар фазои софу ором ба воя расида, лоиқи хизмат ба Ватан гардиданд, - гуфт падари даъватшаванда аз ноҳияи Деваштич Холиқназар Шокиров.

- Фарзандам бо хоҳиши худ ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳ рафта истодааст. Ман ӯро дастгирӣ намуда, ба ӯ роҳи сафед орзу намудам. Мо - падару модарон шукрона менамоем, ки Сарвари давлат ба фарзандони мо тамоми шароитро фароҳам овардаанд. Ин ҳама тинҷиву оромӣ ба шарофати Истиқлолият, Ваҳдату ягонагӣ бо сарварии Пешвои миллат мебошад, - илова намуд Х. Шокиров

Абдулазиз Мирқулов, даъватшаванда аз ноҳияи Шаҳристон гуфт, ки ватандорӣ рукни ҳастии миллат ва неъмати бебаҳост. Волотарин нерӯи ватандорию ватандӯстӣ расидан ба қадри миллат ва давлати соҳибистиқлол, ба ҷо овардани хизмати Ватан ва ҳифзи марзу буми он аст.

Боиси хушнудист, ки имрӯз садҳо ҷавонмарди баору номуси диёрамон бо амри дил баҳри ҳимояи манфиатҳои давлат, таҳкими Истиқлолият ва ифтихори мудофиавии он барои хизмати содиқона ба Ватан - Модар ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи ҷумҳурӣ сафарбар шуда истодаанд. Онҳо хуб медонанд, ки дӯст доштани Ватан - дӯст доштани модар аст ва бо дарки чунин масъулият омода ҳастанд, ки қарзи ҷавонмардии худро иҷро намоянд.

Обидҷон Қодиров, даъватшаванда аз шаҳри Гулистон, ки баъди хатми Донишкадаи кӯҳӣ - металлургии Тоҷикистон бо хоҳиши худ баҳри ҳимояи марзу буми кишвар равона аст, таъкид намуд, ки ҷавонон аз хизмати ҳарбӣ наҳаросанд ва дар вақташ ба хизмат рафта, бо сари баланд ва ифтихори бузург ба зодгоҳашон баргарданд.

Ҷоиз ба қайд аст: алҳол дар саросари ­­­­­кишвар маъракаи сиёсии даъвати тирамоҳии ҷавонон ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи кишвар идома дорад. Ин маърака соле ду маротиба доир шуда, ҷавонон баҳри обутоби бадан ва гузаштан аз мактаби мардонагиву шуҷоатмандӣ шомили Артиши миллии кишвар мегарданд, ки ин шарафи бузург аст. Зеро мегӯянд: “Хизмат дар сафи Артиш мактаби мардонагиву шу­­­ҷоатмандист!”.

Нодир ТУРСУНЗОДА,
Истамҷони НАҶМИДДИН,
“Ҳақиқати Суғд”

 

Читать далее

СУҒД: 1500 нафар ихтиёриён ба хизмати ҳарбӣ фиристода шуданд

Санаи 6 - уми октябри соли 2019 дар Амфитеатри Қасри Арбоби ноҳияи Бобоҷон Fафуров ҷамъомади тантанавӣ ба муносибати гусели даъватшавандагон ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он Раиси вилояти Суғд Раҷаббой Аҳмадзода иштирок ва суханронӣ намуд.

Бояд зикр дошт, ки тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ» ва Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар сол дар ду марҳала даъвати шаҳрвандон ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил ва гузаронида мешавад.

Читать далее

Раҷаббой Аҳмадзода: Забони тоҷикӣ бузургтарин нишон ва ёдгори маънавист!

Санаи 5 - уми октябри соли 2019 дар Қасри таърихии Арбоб ба ифтихори таҷлили Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабинии мутантан баргузор гардид, ки дар он аҳли илму адаб ва фаъолони вилоят иштирок намуданд.

Дар чорабинии бошукӯҳ Раиси вилоят Раҷаббой Аҳмадзода иштирок ва суханронӣ намуда, аз аҳамияти таърихии забони давлатӣ ва нақши он дар рушҷи фарҳангу маънавиёти миллӣ ҳарф зад.

Читать далее

Ташкили ярмарка – фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ дар шаҳрҳои саноатии Хуҷанд, Бӯстон, Гулистон ва Истиқлол

Бо ибтикори Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд рӯзи 5 октябр дар шаҳрҳои саноатии Хуҷанд, Бӯстон, Гулистон ва Истиқлол ярмарка – фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ ташкил карда шуд.

Ярмарка – фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ дар заминаи дастуру ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бахшида ба Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон сурат гирифта, дар он кишоварзони шаҳру ноҳияҳои вилоят маҳсулоти гуногуни озуқаворӣ ва кишоварзиро аз қабили орд, равған, шакар, картошка, пиёз, гӯшт, биринҷ, асал, тарбуз, себ ва анор пешниҳоди сокинони шаҳрҳои саноатӣ гардониданд.

Читать далее

Забони илму маърифат

Олитарин зуҳурот ва нишони мавҷудияти ҳар як миллат забон аст. Миллат бо ҳама шукӯҳу шаҳомат, урфу одат, маърифату фарҳанг, ахлоқ, биниш ва ғайраҳо дар забони зиндаи худ аксандозӣ мекунад. Муҳаббат ба забони модарӣ як ҷузъи муҳаббати Ватан аст ва касоне, ки забонро пушти по мезананд, ба он эҳтиром надоранд ва намеомӯзанд, ба халқу Ватан низ эҳтиром надоранд.

Забони тоҷикӣ яке аз забонҳои қадимтарини дунё буда, доираи омӯзиши он дар баробари дигар забонҳои дунё торафт васеъ мегардад. Дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» омадааст: «Забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон забони тоҷикӣ мебошад». Ин нукта ҳар фардро водор месозад, ки лафзи тоҷикиро дар шакли мукаммал омӯзад ва озодона бо он гуфтугӯ намояд.

Дар арафаи Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мо бо мушовири фанни забони давлатии шуъбаи маорифи ноҳияи Бобоҷон Fафуров Махфират Обидова суҳбате доштем, ки фишурдаи онро манзури хонандагон месозем.

- Раванди таълими фанни забони давлатӣ дар муассисаҳои ноҳия чӣ гуна сурат мегирад?

- Ҳанӯз дар оғози соли таҳсили нав, мушаххасан, моҳи август дар қатори дигар фанҳои таълимӣ машварати августии омӯзгорони фанни забони давлатӣ низ сурат гирифт. Дар он натиҷаҳои ҷамъбасти соли таҳсили 2018 - 2019 ва вазифагузориҳо барои соли таҳсили 2019 - 2020 баррасӣ гардид. Маълум шуд, ки давоми соли таҳсили қаблӣ аз ҷониби кормандони шуъбаи маорифи ноҳия 52 соат дарси забони давлатӣ тафтиш ва раванди таълиму тарбия дар муассисаҳои ноҳия санҷида шуд. Мушоҳидаҳо нишон доданд, ки рафти амалишавии Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар аксари макотиби ноҳия назаррас нест. Ҳарчанд омӯзгорони фанни забони давлатӣ ҳамарӯза кӯшиш доранд, ки толибилмон забони давлатиро ба хубӣ азхуд намоянд, аммо ҳолати нигоҳдории дафтарҳои даврӣ ва луғат ташвишовар аст. Миқдори дафтарҳо ба шумори хонандагон мувофиқат намекунад. Зиёда аз ин баъди кори синфӣ иҷрои вазифаи хонагӣ дида намешавад, ки бемасъулиятии хонандаро нишон медиҳад. Падару модаронро зарур аст, ки назоратро аз болои фарзандонашон пурзӯр намуда, барои иҷрои супоришҳои хонагӣ ба онҳо шароити мусоид фароҳам оваранд. Омӯзгорони фанниро мебояд, ки ҳар моҳ озмунҳои «Хушнависон», «Забондон», «Луғатдони беҳтарин» гузаронида, натиҷаи онро дар тахтаи фахрӣ насб намоянд, то шогирдони дигар аз ғолибони озмун ибрат гиранд. Ҳамчунин, ба омӯзгорон тавсия дода мешавад, ки ҳар соат имлои кӯтоҳ гирифта, аз болои саводнокии хонандагон корбарӣ намоянд.

 Аъзо шудан ба китобхонаи муассиса ва мутолиаи мунтазами асарҳои бадеӣ, навиштани хабару мақола, ҳикояву шеър дар рӯзномаи деворӣ барои озодона ва бехато баён кардани фикр бо забони тоҷикӣ кӯмак мерасонад.

Тибқи талаботи қонун, тамоми ҳуҷҷатгузориҳои муассисаҳо бояд бо забони давлатӣ ба роҳ монда шавад. Аз натиҷаи санҷиш дар муассисаҳо маълум гардид, ки дар ин раванд танҳо ҳолати фанни забони давлатӣ дида шудаасту халос, ҳол он ки татбиқи ин қонун барои омӯзгорони ҳамаи фанҳо зарур аст. Хуб мешуд, агар дар охири сол рафти амалишавии ин қонун дар муассисаҳои таълимӣ аз ҳамаи фанҳо мавриди таҳлил ва баррасӣ қарор гирад.

- Оё татбиқи имлои нави забони адабии ҳозираи тоҷик дар муассисаҳои таълимӣ дуруст ба роҳ монда шудааст?

- Соли 2014 - ум бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон феҳрасти навишти «ӯ» пеш аз ҳарфҳои «ҳ» ва «ъ» ба тасвиб расид, ки 67 калимаро дар бар мегирад. Ҳарчанд омӯзгорони фаннӣ бо дастрас намудани ин феҳраст барои ҳар як хонанда талош бар он доранд, ки ин нуктаро ба шогирдон дуруст фаҳмонанд, аммо толибилмон душворӣ мекашанд. Дар мисоли гуфтаҳои болоӣ метавонем, назарсанҷиеро, ки гузаронида шуд, рӯи саҳфа орем. Дар дасти хонанда ҳам китобҳои нашри солҳои пешин ва ҳам китобҳои соли бароришашон нав дида мешавад. Маълум аст, ки дар нашри китобҳои солҳои қаблӣ калимаҳо бо ташдид, яъне «содда», «парранда» ва «мӯъмин» - у «мӯҳтарам» навишта шудаанд. Хонанда дар китобҳои навнашр ин калимаҳоро ба зайли зерин: «сода», «паранда», «муъмин», «муҳтарам» мебинад ва табиист, ки дар ҳайрат мемонад. Рисолати омӯзгор ва вазифаи ӯ дуруст фаҳмонда тавонистани ин нуктаҳо аст, аммо барои ин бояд худи омӯзгор забондон бошад. Ҷоиз ба қайд аст, ки бо мақсади такмили ихтисоси омӯзгорони фанни забони давлатӣ муаллимон ба курси бозомӯзӣ ва такмили ихтисоси Донишкадаи такмили ихтисос ва бозомӯзии кормандони соҳаи маориф сари вақт фиристода мешаванд. Дар соли таҳсили 2018 - 2019 24 нафар муаллим дараҷаи дониши худро дар курси бозомӯзӣ ва такмили ихтисоси кормандони соҳаи маориф баланд бардоштаанд, ки барои пешравӣ ва сифатнокии кори таълиму тарбия заминаи хуб маҳсуб меёбад.

- Барои ҷоннок намудани раванди омӯзиши фанни забони давлатӣ чӣ пешниҳод доред?

- Яке аз роҳҳои муҳимтарини татбиқи қонуни забон дар муассисаҳои таълимӣ ин гузаронидани дарсҳои кушод, рӯзҳо, ҳафтаҳо ва моҳонаи забони тоҷикӣ мебошад. Хушбахтона, дар ноҳия ӯзбекзабону русзабонҳое ҳастанд, ки бо забони ноби тоҷикӣ озодона сухан гуфта, фикрашонро баён карда метавонанд. Хонандагони муассисаҳои ӯзбекзабон дар чорабиниҳои беруназсинфӣ иштирок карда, бо забони тоҷикӣ шеъру гуфтор қироат менамоянду саҳнаҳои ҷолибро ба тамошо мегузоранд.

Зиёда аз ин, такмил додани ҷаҳонбинӣ ва маҳорати хонандагону омӯзгорон бобати муносибати таълими салоҳиятнокӣ, тайёр намудани дастурҳои методии омӯзгорони пешқадам, омода ва паҳн намудани таҷрибаи пешқадами омӯзгорон, таъмин намудани хонандагон бо дафтарчаи кисагӣ, ба роҳ мондани дарсҳои ноҳиявӣ ва вилоятӣ, дуруст ба роҳ мондани ҷараёни таълиму тарбия, ба илми муосир ҷавобгӯй намудани дониши омӯзгорону хонандагон ва дигар вазифаҳо, мо, кормандони соҳаи маориф, бахусус омӯзонандагони забони давлатиро вазифадор месозад, ки пеш аз ҳама, аз болои худ корбарӣ намоем ва ба ҳампешагони худ дасти ёрӣ дароз намоем, то насли шоистаи давонро ба камол расонем.

- Ташаккур барои суҳбат.

Шоира САЛИМОВА,
«Ҳақиқати Суғд»

Читать далее

Ҳусни сухани тоҷикӣ ва гиромидошти он

Эмомалӣ РАҲМОН: Ифтихор аз Ватану ватандорӣ, таъриху фарҳанг, ифтихор аз миллат ва ҳувияти миллӣ аввалтар аз ҳама дар поку бегазанд нигоҳ доштани забони модарӣ ифода меёбад.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз оғози фаъолияташон ба ҳайси Роҳбари давлат то имрӯз пайваста дар ҳаққи забони модарӣ, ҳифзи асолати он, канораҷӯӣ намудан аз корбурди аносири ғалати ҳусни забонро коҳонанда ғамхории аз ҳад афзун зоҳир менамоянд. Сарвари давлат ҳамвора дар Паёми табрикотии ҳарсолаи хеш ба муносибати Рӯзи забони давлатӣ, суханрониҳояшон дар маросими таҷлили он, мулоҳизаронӣ дар маҷлиси васеи ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, андешаронӣ ба муносибати Рӯзи Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон, дар мулоқот бо намояндагони зиёиёни мамлакат, ҷашнгирии чеҳраҳои мондагор, фарзандони фарзонаи миллат, амсоли Хоҷа Камол, дар арафаи иди Наврӯз, маҷлиси фаъолони вилоёти ҷумҳурӣ ва монанди инҳо дар радифи масоили дигари марбут ба забон перомуни вазъи ҳусни сухан таваққуф карда, борҳо ҳушдор додаанд, ки бояд аз вуруди бархе воҷаву ифодаҳои нобарҷо ба таркиби луғавии забон, истифодаи ғалати иддае аз аносири луғавӣ парҳез намуда, кӯшиш ба харҷ дода шавад, ки ин гуна иштибоҳот аз забон берун андохта шавад.

Президенти кишвар аз хусуси як навъ сипаре дар баробари сиёсатҳои аз байн бурдани забон, урфу одати халқ ёдовар шуда буданд, ки он Қонуни “Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи забони давлатӣ” унвон дорад.

Пешвои миллат дар яке аз Паёмҳои худ ба муносибати Рӯзи забони давлатӣ ҳозиринро аз симо ва пайкари миллат маҳсуб гардидани забони миллӣ огоҳ намуда, қайд карданд, ки “ин симо бояд зебо ва ин пайкар тавоно бошад.” Дарвоқеъ, забон ҳамвора ба ғамхорӣ ниёз дорад. Ниёгонамон бо вуҷуди зарбаҳои сахту пайваста, ки аз ҷониби аҷнабиён ба он зада шуд, ҳамеша онро ҳифз мекарданд, барои рушду нумӯяш кӯшиши фаровон ба харҷ медоданд. Маҳз ҳамин ғамхорӣ буд, ки аз гузашта то замони мо девони беш аз шаш ҳазор шоир, рисолаҳои илмии афзун аз се ҳазор олим маҳз бо ин забон дастрас шудаанд, ки бисёре аз ин гуна таълифот дар айни ҳол дар умдатарин китобхонаҳои Шарқу Ғарб ва Ҷанубу Шимоли дунё маҳфузанд. Аммо дар даврони баъдӣ, бахусус, Шӯравӣ бо сабаби дар қиёс бо забони русӣ ҳамчун забони дуюмдараҷа шинохта шудани забони тоҷикӣ ва ба дараҷаи забони хонаву бозор пас фуромадани он ба таркиби луғавии он силсилаи калони воҷаву ибораҳои ғалат, қолабҳои сунъии ифодаи матлаб роҳ ёфтанд ва дастае аз онҳо то ҳол дар забон гардиш доранд. Ин аст, ки зарурати “табобат” - и бархе аз “амрозе”, ки ба ин забони бо фасоҳату балоғаташ дар тӯли асрҳо оламиёнро дар ҳайрат гузошта пеш меояд, вагарна ин беморӣ хурӯҷ карда, дар ниҳояти кор илоҷнопазир мегардад. Сарвари давлат маҳз ба ҳамин гуна иштибоҳот ишора карда, дар чандин суханрониҳояшон изҳор дошта буданд, ки “поку беолоиш нигоҳ доштани он вазифаи ҳар як соҳибзабон ва шахси ватандӯст мебошад”, “поку бегазанд нигоҳ доштани забони тоҷикӣ, ҳифозати он аз ҳар гуна унсурҳои ғайри қобили қабул вазифаи ҳар як корманди масъули давлатӣ, вазифаи ҳар як шаҳрванд мебошад”, “поку беолоиш нигоҳ доштани забон ва асолату шевоии онро ҳифз кардан қарзи фарзандони ҳар яки мову шумост.”

Президенти ҷумҳурӣ дар яке аз суханрониҳояшон ҳурмати забонро бо ҳурмати модар, Ватан ва ифтихори давлатдории миллӣ дониста, азизу гиромӣ доштани онро як рукни имон ва қарзи шаҳрвандии ҳар фарди соҳибдил ва бонангу номус ба шумор оварда буданд ва таъкид намуда буданд: “Фикр кунед, инсоне, ки қадри модар, муаллим, забону адаб, бузургони халқашро намедонад, ифтихори миллӣ, ифтихори ватандорӣ дошта метавонад, оё дилсӯзи халқу Ватанаш буда метавонад? Оё барои пешрафту тараққии он хизмат карда метавонад? Ҳаргиз не!”. Маҳз ҳамин қадрношиносии бархе афроди ҷомеа, орӣ аз ифтихори миллӣ будани иддае аз ашхос мӯҷиби коҳида шудани ҳусни сухани тоҷикӣ гардид ва забоне, ки халқҳои дигар калимаҳои онро писандида иқтибос гирифтаанд, баъзан ба пояи ҳақирӣ фаромад. Ин ҷо доир ба интиқоли дастаи калони аносири луғавии тоҷикӣ ба забонҳои дигар метавон далели зиёд овард, вале мо танҳо аз се шоҳид ёдовар шуданӣ ҳастем. Мутобиқ ба паҷӯҳишҳои этимологӣ асли воҷаи партизан аз портиён аст, сарчашмаи калимаи маняк ба Монӣ мерасад, бунёди Испания аз Исфаҳон мебошад. Имрӯз аз ҷониби бархе аз қаламбастон ба ҳукми анъана даромадааст, ки бо вуҷуди фаровон будани воҷаҳои аслии худӣ, ки матлабро нишонрас ва гӯшнавоз ифода мекунанд, унсурҳои луғавии забони бегона, бахусус арабиро, амсоли абъод (ҷамъи буъд, “дурӣ, фосила”), катбан (баръакси шифоҳан, яъне хаттӣ), шулуғ (1 издиҳом; 2 сару садо; 3 ҷанҷолӣ) ва даҳҳои дигар ба ҳадде ба кор мебаранд, ки ҳатто ниёгон аз истифодаи онҳо баъзан канораҷӯӣ мекарданд. Аз ин рӯ, Сарвари давлат ин гуна қаламкашон, инчунин ровиёну гӯяндагони радиову телевизионро, ки дар назди забони модарӣ масъулияти азим доранд, ҳушдор дода буданд, ки иштибоҳи содирнамудаи онҳо метавонад ба ҳазорон нафар асар гузорад. Бояд гуфтори аҳли қалам шевою гуворо ва холӣ аз иштибоҳоти забонӣ бошад. Мутаассифона, дар ин самт то имрӯз ба ҷои он ки ин гуна нуқсҳо рӯ ба костӣ оранд, афзуда истодаанд.

Аз баромади Президенти кишвар мо ба бардоште расидем, ки дар забони модариямон то ҳол иштибоҳоти зайл ба мушоҳида мерасанд, ки боиси коҳишёбии ҳусни сухани тоҷикӣ шудаанд: 1) ба талаботи забони меъёр ва завқи солим ҷавобгӯ набудани имлои дастае аз унсурҳои луғавӣ, монанди Ирон (бар ивази Эрон), оксиҷан (ба ҷои оксиген), академисиюн (бар ивази академик), димукросӣ (ба ҷои демократӣ) дар бархе аз рӯзномаҳо; 2) парҳез аз корбурди унсурҳои маҳаллӣ ё ба истилоҳ “лаҳҷавӣ” - и ҳусни забони гуворою ноби тоҷикиро пасткунанда аз ҷониби иддае аз ровиён ва гӯяндагони барномаҳои телевизиону радио, рӯзномаву маҷаллаҳо, ки ба олуда шудани забони адабӣ мусоидат намуда, сабаби косташавии асолати забони модариямон мегардад (амсоли калимаҳои лаҳҷавии тизе, чува, чида, гуфтум, ҷелак...). Сарвари давлат чунин муносибатро, ки ин гуна гуфтору навиштори аҳли қалам сабаби тақрибан танг карда шудани доираи гардиши забони адабӣ мегардад, дар яке аз суханрониҳои худ бахшида ба муносибати Рӯзи Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон дар таърихи 8 - уми сентябри соли 2003 - юм “тамоюли хатарнок” ҳисобида, гирифта шудани пеши чунин “иқдом” - ро таъкид карда буданд. Ҳатто дар як суханронии дар маҷлиси фаъолони вилояти Суғд изҳорнамудаашон гуфта буданд, ки “...меъёрҳои гуфтугӯии забони адабӣ аз байн рафта, ҳар вилоят бо лаҳҷаи худаш барнома месозад, ки ҳамаи ин оқибати хуб надорад”; 3) истифода аз қолабҳои бегонаи баён дар ҷараёни суханронӣ.

Лозим ба ёдоварист, ки ин гуна падидаи номатлуб дар натиҷаи огоҳу ноогоҳ истифода кардани калимаҳову истилоҳоти душвору ба омма номафҳум рух дода, забонро аз асолати худ дур мекунад. Пешвои миллат дар як Паёми табрикотии худ ба муносибати Рӯзи забони давлатӣ аз таърихи 21 - уми июли соли 2009 - ум дурӣ ҷустан аз корбурди қолабҳои сунъисохтро маслиҳат дода, гуфта буданд, ки “акнун замоне фаро расидааст, ки мо низ мисли дигар кишварҳои пешрафтаву мутамаддин пайваста дар андешаи пок ва солим нигоҳ доштани забони давлатии худ бошем...” Ҳамчунин, аз ҷониби Президенти кишвар пешниҳод гардида буд, ки “забони давлатиро бояд бар пояи меъёрҳои забони адабӣ устувор сохта, онро аз ҳама гуна қолабҳои сунъии бегона...озод кардан лозим аст”. 4) беэҳтиромӣ нисбат ба забони модарӣ ҳангоми навишти матни норавону пурғалати овеза ва шиору рекламаҳо. Дар ин хусус далел фаровон аст. Мо мехоҳем, танҳо яке аз чунин нуқсро ин ҷо зикр намоем. Ҳангоме ки кас аз ҷониби мағозаи “Авесто” ба самти бозори “Панҷшанбе” - и шаҳри Хуҷанд равона мешавад, дар самти рости наздики чорроҳаи Кооператор бо мағозаи либосҳои занонае бо номи “Алҳфия” дучор меояд, ки маънояш басо дағал аст. Магар ба забони модарии хеш беэҳтиромӣ аз ин зиёд мешавад?

Зимни суханрониҳои худ Сарвари давлат роҳи халосиро аз чунин вартаи коҳишёбии ҳусни сухани тоҷикӣ таҳлил намуда, дар он дидаанд, ки ошносозии мардуми тоҷик бо ин гуна сарвати маънавии забони тоҷикӣ бояд ибтидо дар миёни кӯдакону наврасон оғоз карда шуда, нозукиҳои забони куҳанмеъёри мо дар байни онҳо тарғиб карда шавад. Зарур меояд, ки барои ноилгардӣ ба бардошти судманд дар кори болобардории маданияти забон, ҳусни баён ва риояи меъёрҳои забони адабии тоҷикӣ баробари мураббиёну омӯзгорон инчунин падару модарон ва умуман, ҳар фарди бонангу номуси миллат ҳиссагузорӣ намояд. Баъдан ин амал бояд дар мактабҳои миёнаву олӣ идома ёфта, барои он ки аз ҳама гуна унсурҳои ғайриадабӣ ва ё ғайримеъёрӣ канораҷӯӣ карда шавад, зарурате пеш меояд, ки тадриси забони адабӣ “...дар заминаи беҳтарин сабки адабиёти классикиву муосир ба роҳ монда шавад”.

Чунин тарзи корбарӣ метавонад баҳри огоҳии мардум аз қолабҳои суннатии ифодаи матлаб мусоидат намуда, боиси дурӣ ҷустан аз баёни муғлақи зери таъсири забонҳои бегона зуҳуркарда гардад.          

Абдуҷамол Ҳасанзода,
доктори илмҳои филологӣ, профессор,
 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Читать далее

Барқияҳои табрикӣ ба унвони Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон аз номи як қатор сарони давлатҳо ва ҳукуматҳои кишварҳои хориҷӣ

5 октябри соли 2019, ба унвони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз номи як қатор сарони давлатҳо ва ҳукуматҳои кишварҳои хориҷӣ ба муносибати зодрӯзашон барқияҳои табрикӣ ворид шуданд.

Раиси Ҷумҳурии Мардумии Чин Си Ҷинпин дар барқияи худ ба унвонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон чунин менигорад:

«Ба муносибати рӯзи мавалудатон мехостам табрикоти беҳтарин ва самимии хешро изҳор намоям.

Читать далее