11 April 2016

Рӯнамои «Фидоиён» дар Гулдара

Дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №4-и деҳаи Гулдара маросими расмии рӯнамои китоби панҷуми соҳибқалами ҷавон, узви доираи адабии «Илҳом»-и шаҳри Гулистон Муҳаммад Гулбой бо номи «Фидоиён» доир гардид.

Чорабинии мазкур бо ибтикори доираи адабии «Илҳом» ва Созмони ибтидоии шаҳрии Иттифоқи ҷурналистони Тоҷикистон ба пешвози 25-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барпо шуд. Маҷмӯа фарогири «Соли фарди солим» буда, муаллиф заҳмати шаборӯзии ҳомиёни саломатиро, ки дар шаҳраки Адрасмон содиқ ба савганди ҳиппократ пайи ифои вазифаи касбианд, самимона пешкаши хонанда намудааст.

ҳамоиш бо сухани ифтитоҳии мудири шeъбаи рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомаеи дастгоҳи Раиси шаҳри Гулистон, сарвари доираи адабии «Илҳом» Илҳом Мадализода оғоз ёфт. Дар назди ҳозирин узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ӯрунбой Усмонов, сармуҳаррири маҷаллаи «Шарқнома» Сайфуллохон Қорихонов, сармуҳаррири рӯзномаи «ҳақ сӯзи» Зоҳидҷон Тоштемиров, муовини раиси ҷамъияти фарҳангии ӯзбекзабонони вилоят Абдурашид Бургутов, адибони ӯзбекзабон Шариф Нуриддин ва Ойгул Деҳқонова, директори МТМУ-и №4 Худойбердӣ Мирзоев ва сардухтури беморхонаи шаҳраки Адрасмон ҳайдаралӣ Маюнусов сухан гуфтанд.

Рустамҷон ОДИЗОДА

Читать далее

Салимова Шоира

 Мудири шӯъба

Читать далее

Маҳкамова Гулҷаҳон

 Мудири шӯъба

Читать далее

Мӯъминова Рафоат

 Мудири шӯъба

Читать далее

Ҳакимова Сурайё

Ҷонишини сармуҳаррир

Читать далее

Шиносоӣ бо фаъолияти Маҷмааи таърихиву фарҳангии “Қалъаи Хуҷанд”

Дирӯз Раиси вилояти Суғд Абдураҳмон Қодирӣ зимни як боздид бо ҷараёни корҳои ободонӣ, кабудизоркуниву гулпӯшнамоӣ ва фаъолияти Маҷмааи таърихиву фарҳангии “Қалъаи Хуҷанд” шинос шуд.

Зимни боздид Раиси вилоят сараввал вориди Осорхонаи таърихии вилоят шуд. Тавре иттилоъ дода шуд, дар ин боргоҳ наздик 2000 нигораҳо маҳфуз буда, таърихи дирӯзу имрӯзи халқи тоҷикро инъикос менамоянд. Маҳз ба шарофати соҳибистиқлолии Тоҷикистон ва талошҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти кишвар, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Тоҷикистон дар арсаи байналмиллалӣ мақоми сазовори худро касб намуда, сол аз сол ташрифи сайёҳон ба ин кишвари зебоманзар зиёд мегардад. Айни замон кормандону мутахассисони осорхона дар асоси дастуру супоришҳои Раиси вилоят боз як толори навро, ки минбаъад дар он либосҳои миллӣ ва маҳсули ҳунарҳои мардумӣ ҷой дода мешавад, омода месозанд. Раиси вилоят зимни шиносоӣ дастур дод, ки бояд дар ин толор сару либос ва ҳунарҳои дастии мардуми тоҷик аз даврони қадим то ба имрӯз ба таври хоса ва дизайни ҷолиб ҷой дода шавад то ҳар як меҳмон бо урфу одат ва маданияти волои тоҷикон ошноӣ пайдо намояд. Ҳамзамон роҳбаладон низ ба худ сару либоси миллиро ба бар намуда, тариқи ду се забон гуфтугӯ намоянд ва ҳар як меҳмони ташрифоварда бо таасуроти рангин аз ин макон берун шавад. Дастур дода шуд, ки толори мазкур бояд то моҳи августи соли равон ба фаъолият шурӯъ намояд ва барои ин роҳбарияти вилоят ҳамаҷониба осорхонаро дастгирӣ менамояд.

Читать далее

Баҳои арзишманд ба Пешвои миллат

Изҳори сипоси мардуми сарбаланди ноҳияи Мастчоҳро ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, Ҷаноби Олӣ Эмомалӣ Раҳмон мерасонам, зеро Сарвари давлатамон барои мо неъмати аз ҳама бебаҳотарин дар ҷаҳон ва чизи аз ҳама муқаддастарин барои инсон – сулҳу Ваҳдат, тинҷию оромӣ, меҳру садоқатро эҳдо намуданд. Ба ҷуз ин моро соҳиби давлати мустақили абадӣ, замини зархези аҷдодӣ, фарҳанги волои ориёӣ ва тамаддуни арзишманди байналмилалӣ гардониданд.

Арзишмандтарин баҳои миллати тоҷик баҳри подоши чунин хизматҳои арзанда – ин ба тавсиб расидани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат» эътироф шудани Президенти мамлакат мебошад.

Боиси сипосгузорист, ки Ҷаноби Олӣ соли 2007 ба ноҳияи мо ташриф оварданд ва ба ҳидояту дастгириашон қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи барномаи рушди ноҳияи Мастчоҳ барои солҳои 2008-2015» қабул гардид ва баҳри беҳдошти зиндагии мардуми Мастчоҳ 23,9 миллион сомонӣ ҷудо карда шуд.

Ба туфайли ин барнома дар маҳаллаҳои «Ҷавонӣ», «Сардоб» ва «Андарвашт» мактабҳои нави замонавӣ сохта шуда, бештари муассисаҳои таълимӣ, фарҳангӣ, тандурустӣ, пойгоҳҳои обкашӣ ва шабакаҳои барқӣ аз таъмири асосӣ бароварда шуд.

Мисоли ин гуфта дар партави бунёдкориҳои Президенти мамлакат, дар баробари бунёди шаҳракҳои «Бӯстон»-у «Гулистон» ва «Сайҳун» дар мо низ шаҳраки наве бо номи «Меҳробод» бунёд гардида истодааст.

Оҳистамоҳ ОДИНАЕВА,
сокини ноҳияи Мастчоҳ

Читать далее

Каҷравӣ баъди ҳаҷравӣ

Баъди он ки синни ба ҳаҷравӣ аз 40-солагӣ боло муқаррар гардид, аксар сокинон лаб ба шикоят кушоданд, ки гӯё чунин иқдом ҳуқуқи фитриашонро зери по мекунад. Аммо, ҷанобон, ҷавонҳоҷиён, хонумон ва ҷавонҳоҷиояҳо! Магар дилатон тоқат мекунад, ки шумои ҷавон даҳҳо маротиба ба ҳаҷ раведу бечора пирсолони фартуту назор дар ҳасрати интизори навбати ҳаҷ ба он дунё  раванд?   Оё ҷанобон ва хонумон, магар кафолат доред, ки баъди адои ҳаҷ даст ба гуноҳе намезанед? Ҳол он ки шарти ҳаҷ ин аст, ки баъди соҳиб шудан ба унвони «ҳоҷигӣ» набояд мубтакири гуноҳ шуд. Аммо мутаассифона, ҳолатҳое вуҷуд дорад, ки баъзе ҳоҷиёни ҷавон баъди адои ҳаҷ ба гили гуноҳу фисқ ғарқанд, ки аз онҳо танҳо номи «ҳоҷигӣ» мондаасту халос.

Читать далее

Интихоби тухмии сара ва босифат–гарави ҳосили фаровон

Маъракаи кишти баҳорӣ фаро расид. Деҳқонони вилоят аз обу ҳавои мусоид истифода бурда, барои кишти зироатҳои баҳориро саривақт анҷом додан азму иродаи қавӣ доранд. Дар хусуси интихоби тухмиҳои серҳосил мухбирамон бо сардори шӯъбаи истеҳсолии Сарраёсати кишоварзии вилоят Абдуазиз Маҳмудов ҳамсӯҳбат шуд. ӯ доир ба ин масъала фикру андешаҳои худро чунин изҳор намуд:

Манфиати иқтисодии чигити луч

- Дар ҷараёни киштукор интихоби тухмиҳои аълосифату серҳосилро роҳбарияти вилоят борҳо дар машварату ҷаласаҳо бо кормандони соҳаи кишоварзӣ таъкид намудаанд.

Боиси хурсандӣ аст, ки имсол дар оғози кишти баҳорӣ Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба вилоят сафари корӣ доштанд ва дар Ҷамъияти саҳҳомии кушодаи ба номи Абдураҳим Ҷумъаеви ноҳияи Бобоҷон Ғафуров ба кишти пунбадона расман оғоз бахшиданд. Сарвари давлат ба таҷрибаи деҳқонони ин хоҷагӣ, ки пунбадонаи лучшударо истифода мебаранд, баҳои арзанда дода, ба масъулини соҳаи кишоварзӣ дастур доданд, ки дар дигар хоҷагиҳои пахтакори кишвар низ аз ҳамин усули хубтару беҳтар истифода баранд.

Кишоварзони хоҷагӣ гуфтанд, ки қаблан дар як гектар беш аз 100 килограмм чигит кишт мекарданд. Акнун баъди луч кардани тухмӣ, имкон ҳаст, 30 килограмм тухмӣ истифода шавад. Ин, пеш аз ҳама, боиси сарфаи маблағ ва як роҳи даромади иқтисодии хоҷагиҳо мегардад.

Раиси вилоят, мӯҳтарам Абдураҳмон Қодирӣ худ мутахассиси ботаҷрибаи ин соҳа ҳастанду аз рӯзи таъин шуданашон ба ҳайси Раиси вилоят ба рушди кишоварзӣ эътибори алоҳида медиҳанд. Дар ду соли охир маслиҳатҳои неки он кас самараи хуб дода, соҳаи кишоварзии вилоят рӯ ба пешравӣ дорад.  Алалхусус, гузарондани ислоҳот дар соҳа, бо таъсиси хоҷагиҳои деҳқонии инфиродиву оилавӣ ва соҳиби замин гардидани деҳқонон имконият дод, ки заминҳо самаранок истифода бурда шаванд ва аз онҳо ҳосили фаровон рӯёнида, бозорҳои дохилӣ аз маҳсулоти кишоварзӣ фаровону нархҳо барои сокинон дастрас бошад.

Дар ин самт Раиси вилоят, пеш аз ҳама, ба роҳбарони хоҷагиҳо ва соҳибони замин дастуру супориш доданд, ки акнун вақти он расидааст, ба интихоби тухмиҳои серҳосили ҳам ватаниву ҳам хориҷӣ аҳамият дода, ҳосилнокиро баланд бардоранд. Дар ҳақиқат, деҳқонон дар ду соли охир бо тавсияи Раиси вилоят аз тухмиҳои босифату серҳосил истифода бурда, манфиати зиёд диданд.

Соли 2016, тибқи дурнамо дар  вилоят ба майдони 62800 гектар кишти пунбадона пешбинӣ шудааст. Баҳри амалӣ шудани ин тадбир имрӯзҳо кишоварзони вилоят ҷаҳди бештаре менамоянд.

Имсол низ кишоварзон ва хоҷагиҳои деҳқониро зарур аст, ки  ба шароити маҳал, иқлиму таркиби хок эътибор дода, навъҳои тухмии хосу ба маҳал мутобиқро  интихоб ва кишт намоянд.

Натиҷаи ҷамъбасти соли 2015-ум нишон дод, ки дар хоҷагиҳои алоҳидаи деҳқонию кооперативҳои кишоварзӣ ба риояи қоидаҳои агротехникии парвариши пахта эътибори ҷиддӣ дода, ҳосили фаровон рӯёниданд. Ин, пеш аз ҳама, самараи саривақт киштан, ягонакунӣ, аз алафҳои бегона тоза кардан, гузарондани коркарди байни қаторҳо, озуқадиҳӣ бо риояи таносуби нуриҳои азотӣ, фосфордор, обёрии саривақтӣ, сарчинкунӣ, инчунин ҳимояи ниҳоли пахта аз касалӣ ва ҳашаротҳои зараррасон мебошад.

Бояд гуфт, ки соли 2014 бо ташаббуси Раиси вилоят, мӯҳтарам Абдураҳмон Қодирӣ ба вилоят навъҳои чигити серҳосил аз  хориҷи кишвар, ба монанди «ДП – 5111», «ДП – 388», «СД – 406» ворид гардида, дар хоҷагиҳо кишт карда шуданд.

Моҳи августи ҳамон сол дар семинар – машварати вилоятӣ, ки дар ноҳияи Ҷаббор Расулов оид ба натиҷабардории навъҳои номбурда баргузор гардид, маълум шуд, ки ин чигитҳои киштшуда дар хоҷагиҳо нисбат ба дигар навъҳо бартарӣ дошта, ҳосилнокиашон хеле баланд аст. Ҳамзамон, вобаста ба иқлим ва заминҳои  хокдору санглох дар хоҷагиҳои вилоят  навъҳои босифати маҳаллии «Неъмат», «Сорбон», «Ориёӣ», «Хуҷанд-67» кишт намуда, ҳосили фаровон гирифтанд.

Аз ҷумла, соли сипарӣ бригадаҳои Анвар Ваҳҳобов аз Ҷамоати деҳоти ба номи Ғ.Ортиқов (шаҳри Конибодом) аз чигити маҳаллии навъи «Хуҷанд-67» - 52,4 сентнерӣ, Абдувалӣ Рӯзиев аз Кооперативи истеҳсолии ба номи Ҷаббор Расулов (ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) аз чигити навъи «ДП-5111»-52 сентнерӣ, Хуррам Қурбонов аз Хоҷагии деҳқонии ба номи Рӯзиев (ноҳияи Зафаробод) аз чигити навъи «СД – 406» - 49 сентнерӣ, Нурмат Аҳмадов аз Хоҷагии деҳқонии «Рамз» (ноҳияи Ашт) аз чигити навъи «Синҳюйӣза-39» - 43,6 сентнерӣ пахта гирифтанд. 

Ҳаминро бояд зикр намуд, ки тибқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 май соли 2014 дар вилоят Кооперативи истеҳсолии «Иттифоқ» (ноҳияи Ашт), ҶС ба номи Энаҷон Бойматова, Хоҷагии деҳқонии ба номи «Деҳқонбой Исоев» (шаҳри Конибодом), Кооперативи истеҳсолии ба номи Саидхоҷа ӯрунхоҷаев, ҶС ба номи Абдураҳим Ҷумъаев, Ассотсиатсияи хоҷагии деҳқонии ба номи Раҳмон Набиев (ноҳияи Бобоҷон Ғафуров), Хоҷагии деҳқонии «Яккатут», Кооперативи истеҳсолии «Тухмипарварии пахта», Хоҷагии деҳқонии «Қаландар-ота» (ноҳияи Ҷаббор Расулов),  ҶС «Гулистон» ва Хоҷагии деҳқонии «Саидқӯрғон» (ноҳияи Спитамен) ҳамчун хоҷагиҳои тухмипарвари пахта вобаста шудаанд. Ҳаминро бояд ёдрас намуд, ки аз ҷумла тухмии навъи маҳаллии «Неъмат» дар ҶС ба номи Абдураҳим Ҷумъаев, Хоҷагии деҳқонии «Қаландар-ота», чигити навъи «Хуҷанд-67» дар ҶС ба номи С.ӯрунхӯҷаев, ҶС «Гулистон», тухмии навъи «Сорбон» дар Кооперативи истеҳсолии «Тухмипарварии пахта», «Ориёӣ» дар ҶС ба номи Энаҷон Бойматова парвариш карда мешаванд.

Хоҷагиҳои зикршуда вазифадор шудаанд, ки баҳри рӯёнидани ҳосили фаровони пахта мутобиқ ба маҳалҳо тухмии навъҳои серҳосилу босифатро коркард намуда, ба хоҷагиҳои пахтакор пешкаш гардонанд.

Дар ин раванд хоҷагиҳои пахтакорро зарур аст, ки пеш аз кишти пунбадона ба мутахассисони соҳа муроҷиат намуда, бо тавсияи онҳо аз ин хоҷагиҳо тухмии навъҳои мутобиқро интихоб намуда, манфиати корро афзун гардонанд.

Инчунин, деҳқонони вилоят аз иштироки Пешвои миллат дар оғози кишти чигит дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров рӯҳу илҳом гирифта, азми қавӣ доранд, ки баҳри иҷрои дастуру супоришҳое, ки ба кишоварзон доданд, аз ҷумла истифода аз тухмии чигити лучкардашуда кӯшиш менамоянд.

Картошкаи навъҳои маҳаллӣ серҳосиласт

Картошкаро нони дуюм меҳисобанд. Истеҳсоли он дар вилоят сол ба сол зиёд шуда истодааст. Ин фаровониҳо маҳз аз истифодаи навъҳои нави серҳосили картошкаи тухмӣ мебошад.

 Бояд ёдовар шуд, ки то солҳои навадуми асри гузашта барои кишти картошка аз Федератсияи Россия навъҳои  «Лорх», «Невский», «Ҷуковский» ва дигар намуди навъҳоро оварда мекоштанд, ки дар натиҷаи дурудароз истифода бурдан ҳосилнокиашон сол ба сол паст рафта, ба касалиҳо, ба ҳашароти зараррасон тобовар намегардиданд.

Баъд аз соҳибистиқлолии кишвар аз солҳои 2000-ум бо дастуру супориши Ҳукумати кишвар навъҳои «Суперэлита», «Элита», репродуксияи 1-уми навъҳои «Романо», «Аладдин», «Кардинал», «Кондор», «Диоманд» ва «Пикассо» ворид карда шуд .

Инчунин, баҳри рушди соҳаи картошкапарварӣ дар ҷумҳурӣ қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз  3 апрели соли 2012 «Дар бораи тасдиқи Барномаи давлатии рушди соҳаи картошкапарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2012-2016» ба тасвиб расида буд.

Ҷиҳати таъмин ва иҷроиши ин қарор кишоварзони вилоят соле ба зиёда аз 8000 гектар кишти картошка гузаронида, истеҳсоли онро то ба 230 ҳазор тонна расониданд. 

Ҳамзамон, дар бобати истеҳсоли картошкаи тухмӣ дар вилоят хоҷагиҳои деҳқонии «Овчӣ», «Хоҷаҳо», ба номи Ҳ.Қурбонов (ноҳияи Деваштич) ва «Ғилониён» (шаҳри Панҷакент) фаъолият доранд. Имрӯз ин хоҷагиҳоро низ зарур аст, навъҳои нави тухмии серҳосили мутобиқ ба иқлими вилоятро истеҳсол кардаву ба хоҷагиҳо пешниҳод намоянд.

Имрӯзҳо дар заминҳои шаҳру навоҳии Панҷакент, Исфара, Истаравшан, Ғончӣ, Шаҳристон, Кӯҳистони Мастчоҳ асосан навъҳои серҳосили «Сантэ», «Кондор», « Кардинал», «Ред-фантазия» ва навъҳои маҳаллии  «Ғончӣ», «Овчӣ», «Шукрона», «Нуринисо», «Каримӣ»-ро, ки ба шароити маҳалҳо мутобиқ ва ҳосилнокиашон баланду ба касалиҳо тоб-оваранд, кишт карда истодаанд. Соли гузашта хоҷагиҳои деҳқонии картошкапарварии вилоят аз ҳар гектар аз 350 то 500 сентнерӣ ҳосил гирифтанд. Аз ҷумла, бригадаҳои Мақсуд Норов аз Кооперативи истеҳсолии «Овчии Ғончӣ» (ноҳияи Деваштич) аз тухмии навъи «Пикассо» аз ҳар гектар 500 сентнерӣ, Мансур Шарифов аз Хоҷагии деҳқонии «Миршарофиён» (ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ) – 385 сентнерӣ, Рӯзибой Олимов аз Хоҷагии деҳқонии «Деҳаи Поён» (ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) аз навъи «Алладин» ва Ш.Қобилов аз Кооперативи истеҳсолии «Шоҳон» (ноҳияи Деваштич) аз навъи «Кондор» - 350 сентнерӣ картошка рӯёниданд. Картошкапарварон хуб эҳсос кардаанд, ки аз тухмии навъҳои санҷидашудаи хушсифат ҳосили фаровон ба даст оварда, иқтисодиёти оилавиро таҳким мебахшанд.

Fаллакорӣ: эътибор ба қоидаҳои агротехникӣ

Тибқи дастуру супориши Пешвои миллат, Президенти мамлакат, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон кишоварзони ҷумҳурӣ бояд аз ҳар гектар заминҳои обӣ на кам аз 50 сентнерӣ ҳосили гандум рӯёнанд. Баҳри амалӣ шудани ин дастур Сарраёсати кишоварзии вилоят дар ҳамбастагӣ бо масъулини соҳа тадбирҳои амалӣ меандешад.

Ҳаминро бояд зикр намуд, ки моҳи сентябри соли гузашта дар Ҷамоати деҳоти Истиқлоли ноҳияи Спитамен оид ба истифодаи тухмиҳои босифати ватанию хориҷӣ бо иштироки намояндагони Сарраёсати кишоварзии вилоят, раёсатҳои кишоварзии шаҳру навоҳӣ, шӯъбаи бозрасии назорати давлатии вилоят ва муовинони раисони шаҳру навоҳӣ ва мутахассисони соҳа семинар –машаварат доир гардида буд.

Дар он иштирокчиён истифодаи тухмии навъҳои босифату сараи ватаниву хориҷиро, ки ҳосилнокиашон баланду ба касалиҳо тобоваранд, ба хоҷагиҳои ғаллакор тавсия доданд.

Кооперативи истеҳсолии «Чоркӯҳ»-и шаҳри Исфара яке аз хоҷагиҳои ғаллакори таҷрибавӣ ва тухмипарвар дар вилоят маҳсуб меёбад. Ғаллакорони кооператив соли 2015 дар заминҳояшон навъҳои «Краснодар - 99», «Ҷемчуҷина», «Поволҷе», «Одесса», «Иришка», «Старшина» ва «Московская»-ро кошта, ҳосили баланд гирифтанд. Ҳосилнокии баланд дар бригадаҳои Барохон Солиева ва Муслима Халлоқова ба мушоҳида расид, ки онҳо аз навъи «Крас-нодар-99» - 98,5 сентнерӣ гандум рӯёниданд. Ҳамзамон,  кооперативи истеҳсолӣ соли сипарӣ дар 95 гектар барои тухмӣ гандум кошт, ки ҳосилнокии он аз ҳар гектар 81,2 сентнерӣ буда, ба хоҷагиҳои ғаллакори вилоят 200 тонна тухмии босифат фурӯхт. Ҳаминро бояд зикр намуд, ки ҳарчанд тухмӣ босифат бошад ҳам, деҳқононро зарур аст,  ба пар-вариши он эътибори ҷиддӣ дода, қоидаҳои агротехникиро саривақт риоя карда, дар ҳолати ба ҳар гектар 500-550 килогӣ озуқа додан, интизори ҳосили баланд шаванд.

Ба ғайр аз кишоварзони Исфара дар ноҳияҳои Бобоҷон Ғафуров, Спитамен, Ҷаббор Расулов, шаҳрҳои Конибодому Панҷакент низ дар заминҳои обӣ чунин навъҳои тухмии гандумро кошта, аз ҳар гектар 50-60 сентнерӣ ҳосил гирифта истодаанд.   

Имсол бо қадами мубораки Пешвои миллат ва фотеҳаи некашон кишоварзони вилоят кишти зироатҳои баҳориро оғоз намуданд. Онҳо бо рӯҳбаландӣ азм доранд, ки дар соли ҷашни 25 – солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон маданияти заминдорӣ ва зироаткориро баланд бардошта, ҳосили фаровон мерӯёнанд ва баҳри таъмини амнияти озуқавории кишвар ҳиссаи муносиб мегузоранд.

Абдуғафур АМИНЗОДА,
«Ҳақиқати Суғд»

Читать далее

Омилҳои бунёди ҷомеаи солим

Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки дар аксар ҳолати фавти модару кӯдак сабабгор худи модарони ҷавон ва ё бепарвоии волидайну хешовандони онҳо мебошанд

Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми соли гузашта таъкид карда буданд, ки Ҷомеаи солим аз насли солим ташаккул меёбад. Пешвои миллати тоҷик дар Паёми хеш аз афзудани кӯдакони гирифтори бемориҳои ирсӣ, ки аз ҳисоби никоҳи хешутаборӣ ба дунё омадаанд,  изҳори нигаронӣ карда гуфта буданд: «Дар миёни ҷавонон ҳолати никоҳи хешовандони наздик низ зиёд шуда, боиси таваллуди кӯдакони маъюб гардида истодааст. Имрӯз дар қаламрави кишвар қариб 13 ҳазор нафар кӯдакону наврасони маъюби то 18-сола аз ҷониби давлат нигоҳубин карда мешаванд». Сарвари давлат бо назардошти пешгирии ин раванди номатлуб соли 2015-умро «Соли оила» эълон карданд. Ба ҳамагон маълум аст, ки соли рафта дар доираи «Соли оила» маҷмӯи барномаву чорабиниҳои зиёде татбиқи худро ёфтанд ва «Соли оила» хеле босамару бо нишондиҳандаҳои назаррас ҷамъбаст гардид.

Соли равон бошад, дар пайравӣ ба ин иқдоми неки Пешвои миллат бо ташаббуси Раиси вилоят, мӯҳтарам Абдураҳмон Қодирӣ «Соли фарди солим» эълон гардидааст. Дар ин бора қарори махсуси Раиси вилоят иборат аз 8 банд ба тавсиб  расидааст, ки дар асоси он баҳри босамар гузаштани чорабиниҳо дар «Соли фарди солим» сохторҳои масъул ба таври мушаххас вазифагузорӣ карда шудаанд. ҳамзамон, тибқи ин қарор Барномаи вилоятии «Соли 2016-Соли фарди солим» иборат аз 3 фасл қабул ва Шӯрои ҳамоҳангсозӣ оид ба татбиқи ин Барнома таъсис ёфтаанд.

Тавре зикр мегардад, мақсади асосии Барномаи вилоятии «Соли 2016-Соли фарди солим» ба таъмини  иҷрои қарори ҳукумати ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти №368 аз 2 августи соли 2010 «Дар бораи тасдиқи стратегияи миллии солимии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2010-2020» ва беҳдошти сатҳи хизматрасонии тиббӣ, инчунин фароҳам овардани шароити аз лиҳози тиббӣ арзанда барои аҳолии вилоят нигаронида шудааст.

Қабл аз он, ки «Соли 2016-Соли фарди солим» эълон гардад, Раёсати тандурустии вилоят ҷиҳати муайян намудани таносуби фарди солим ва бемор пурсиши афкор гузаронида, маълум сохт, ки 26,4 фисади пурсидашудагон гирифтори бемориҳои музмин буда, 73,6 фисад худро солим ҳисобиданд. ҳиссаи гирифторони беморӣ бештар байни шахсони синну соли нафақа ва занон ба назар расид.

Воқеан ҳам, таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки бо вуҷуди равона шудани қисми асосии буҷети вилоят ба соҳаи тандурустӣ  дар соҳа масъалаҳои ҳалталаби зиёде ҳастанд, ки зарурати эълон доштани «Соли фарди солим»-ро ба миён овард. Ин аст, ки ҳадафи асосии Барнома ислоҳи камбудиву нуқсонҳои соҳаи хизматрасонии тиббӣ, беҳдошти расонидани кӯмаки аввалияи таъҷилии тиббӣ ва ба ин васила баланд бардоштани сатҳу сифати хизматрасонӣ ба аҳолӣ аст.

Дар асоси нақшаҳои кории «Соли фарди солим» беҳдошту болоравии соҳаи тандурустӣ ба назар гирифта шуда, соли равон мебояд, ки соҳа бо мутахассисони соҳибмаълумот пурра таъмин гардад. Зеро, бино ба маълумотҳои расмии соли равон 164 нафар мутахассисони соҳибмаълумот дар соҳа намерасанд. Инҳо табибони оилавӣ, наврасон, табиби бемориҳои сироятӣ, табиби беҳискунӣ ва наҷот, дандонпизишку силшинос мебошанд.

Иловатан дар соли равон бунёди як қатор иншоотҳои тандурустӣ дар қаламрави вилоят ба нақша гирифта, аз буҷети вилоят барои ин корҳо зиёда аз 5 млн. сомонӣ пешбинӣ шудааст.

Дар доираи татбиқи Барномаи «Соли 2016-Соли фарди солим» нақшаи махсус оид ба тарғибу ташвиқ таҳия шудааст. Солҳои охир таваҷҷӯҳи мардум ба воситаҳои ахбори оммаи электронӣ-телевизиону радио бештар шудааст. Аз ин лиҳоз, тибқи нақша 5 барномаи махсуси телевизионӣ таҳти унвони «Ғизои солим ва бехатарии маводҳои хӯрока», «Саломатӣ», «Варзиш ва саломатӣ», «Пешгирии беморӣ - беҳтар аз муолиҷа» ва саҳначаву новеллаҳои телевизионӣ оид ба соҳаи тандурустӣ таҳия ва пахш хоҳанд шуд.

Зарур медонам, ки фикру мулоҳизаҳои хешро роҷеъ ба вазъи имрӯзаи соҳаи тандурустӣ ва муносибати худи одамонро ба саломатиашон баён созам.

Мо, масъулони соҳаи тандурустии вилоят иқрор мешавем, ки мутаассифона, солҳои охир дар фаъолияти табибон ҳолатҳои беэътиноӣ ба муоинаи бевоситаи бемор, пурра риоя нагардидани нигоҳдории сирри тиббӣ, такяи бештар ба хулосаҳои ташхисӣ, муоширати нодуруст ва дағалона бо бемору хешовандони ӯ, бемасъулиятӣ ҳангоми интихоби усулҳои табобат, риоя нагардидани савганди ёднамудаи табибон ва  меъёрҳои Кодекси ахлоқи табибони Тоҷикистон ба назар мерасад. Ин вазъ зарурати баррасии масъала «Дар бораи рафти иҷрои қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2-юми августи соли 2010 таҳти №368 «Дар бораи тасдиқи Стратегияи миллии солимии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2010-2020»-ро дар Иҷлосияи Маҷлиси вакилони халқи вилоят моҳи октябри соли гузашта ба миён овард. Баррасии ҷиддӣ, хусусан дастуру супоришҳои мушаххаси Раиси вилоят, мӯҳтарам Абдураҳмон Қодирӣ оид ба ислоҳи камбудиву норасоиҳо, бешак, ба манфати кор шуд ва чораҳои андешида аллакай натиҷаҳои худро дода истодаанд.

Дар ин радиф таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки сабабгори пастравии баъзе нишондиҳандаҳои соҳаи тандурустӣ дар баъзе ҳолатҳо, на танҳо аз масъулону мутахассисон, балки аз муносибати худи аҳолӣ ба саломатии хеш аст. Масалан, моро одат шудааст, ки баробари модар ё кӯдак дар таваллудхона фавтидан ҳатман духтуронро айбдор мекунем. Аммо, таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки дар аксар ҳолати фавти модару кӯдак сабабгор худи модарони ҷавон ва ё бепарвоии волидайну хешовандони онҳо мебошанд. Мутаассифона, модарони оянда ба меъёру талаботҳои давраи ҳомиладорӣ, қабл аз ҳама, ба сари вақт аз муоинаи тиббӣ гузаштан чандон риоя намекунанд. Ҳол он ки дар се моҳи аввали давраи ҳомиладорӣ метавон дараҷаи хатари бемориҳои авҷгирандаро муайян ва нисбати пешгирии ҳодисаи номатлуб  чораҷӯӣ намуд. Гуфтаҳои худро бо як мисол тасдиқ мекунам. Соли рафта Шоира Ҳ. ном ҷавонзани 24-соларо аз шаҳри Гулистон дар ҳолати вазнин ба таваллудхонаи вилоятӣ оварданд. ӯро духтурон бо мушкилиҳо таваллуд кунониданд.  Аммо, тифлаш наҷот  ёфту дар ҳифзи Шоира  табибон беилоҷ монданд. Баъди ташхис маълум шуд, ки ӯ гирифтори касалии саратони ҷигар будааст. Албатта, андӯҳи пайвандонро ҳадду канор набуд, аммо касалӣ аз дараҷаи эътидол гузашта буд... Ин гуна ҳолатҳои ногувор бештар дар ноҳияҳои Ашту Зафаробод, Ҷаббор Расулову Деваштич, Бобоҷон Ғафурову, шаҳрҳои Хуҷанду Исфара  Истаравшан ва Панҷакент ба назар мерасанд.

Яке аз омилҳои муҳими таъмини саломатии мардум ва ба ин васила пешгирии ҳодисаҳои номатлуби тавлиди кӯдакони саломатиашон нуқсондошта тағйир додани мафкураи ҷавонон ва волидайни онҳо оид ба оқибатҳои никоҳи хешутаборӣ аст. Дар маълумотҳои омории Раёсати тандурустии вилоят даҳҳо санад оид ба оқибатҳои ногувори никоҳи хешутаборӣ қайд гардидаанду масъулони соҳа зимни сафарҳои корӣ ба шаҳру навоҳии вилоят оиди масъалаи мазкур корҳои тарғиботию ташвиқотӣ мебаранд. Хусусан, ташкилоти вилоятии «Ташаккули тарзи ҳаёти солим» оид ба ин ва дигар масъалаҳои марбут ба таъмини саломатии мардум корҳои хубро ба роҳ мондааст. Дар нақшаи чорабиниҳои «Соли 2016-Соли фарди солим» низ ташкили аксияҳои «Дӯкони саломатӣ» ва «Дӯкони саломатии сайёр», барпо намудани конфронси илмӣ- амалии «Фарди солим» назардошт шудааст.

Воқеан ҳам, мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки бо вуҷуди бурдани корҳои зиёди фаҳмондадиҳӣ дар баъзе минтақаҳо издивоҷи ҷавонони робитаи хешутаборӣ дошта то ҳанӯз ба назар мерасанд. Мутаассифона, ин зумра аз оқибатҳои амали нодурусти хеш андеша накарда, дар ҳолатҳои ногувори зиндагии хеш-фавти тифли навзод, гирифторшавӣ ба касалиҳои гуногун ҳатман табибонро гунаҳкор мекунанд. Ё ин ки насли калонсол пайвастани риштаи ҳаёти ҷавонони хешу таборро омили дур нашудани авлод аз якдигар меҳисобанд. Вақте аз оқибатҳои он ҳарф мезанед, одатан бо далелҳои «мӯътамад» сухани моро рад мекунанд. Аммо, илми генетика исбот сохтааст, ки дар аксар ҳолат никоҳи хешутаборӣ салоҳи кор нест. Ин аст, ки никоҳи хешутаборӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон расман минбаъд манъ хоҳад гардид.

Бояд тазаккур дод, ки яке аз роҳҳои асосии ташаккули ҷомеаи солим ин тақвияти заминаи тарзи ҳаёти солим, вусъат додани варзиш ва тарбияи ҷисмонӣ аст. Боиси хурсандӣ аст, ки имрӯзҳо дар маҳалҳо оиди рушд додани тарбияи ҷисмонӣ чораву тадбирҳои зиёду мушаххас андешида мешаванд. Бунёд ва ба истифода додани майдончаҳои варзишӣ дар маҳалҳо ба ҳукми анъана даромадааст. Хусусан, ин зуҳуроти нек дар маркази вилоят вусъати тоза гирифтааст, ки гуфтан мумкин анқариб дар рӯи ҳавлии тамоми биноҳои баландошёнаи истиқоматӣ майдончаҳои варзишӣ барои бачагону наврасон сохта, ба истифода дода шудаанд, ки аз онҳо насли калонсол низ самаранок истифода мебаранд. Муҳимтар аз ҳама бунёди майдончаҳои варзишӣ на танҳо наврасону ҷавононро барои машғул шудан ба варзиш ҷалб мекунад, балки онҳоро аз рафтан ба роҳи хато, пайвастан ба ҳизбу ҳаракатҳои характери экстермистидошта эмин нигоҳ медорад. Иловатан, ҷиҳати оммавӣ гардонидани варзиш ва ба ин васила мусоидат кардан ба ташаккули тарзи ҳаёти солим, ташкил ва роҳандозии фаъолияти маҳфилҳои варзишӣ мувофиқи синну сол ба мақсад мувофиқ  аст.

Ҳамзамон, дар татбиқи самараноки Барномаи «Соли 2016-Соли фарди солим» на танҳо масъулони соҳаи тандурустӣ, балки дигар сохторҳои дахлдор муваззаф шудаанд, ки аз ҳамкории судмандашон изҳори умедворӣ дорем. Дар маҷмӯъ, иҷрои босифати Барномаи вилоятии «Соли фарди солим» баҳри беҳдошти ҳолати хизматрасонии муассисаҳои нигаҳдории тандурустӣ, таъмини онҳо бо техникаву таҷҳизоти замонавӣ, беҳтар намудани сатҳу сифати хизматрасонии тиббӣ мусоидат хоҳад кард.

Малика СИДДИҚОВА,
сардори шӯъбаи «Таҷдиди сохтори
муассисаҳои тандурустӣ
ва механизми нави маблағгузорӣ»-и Раёсати тандурустии
вилояти Суғд 

Читать далее